Bu defa, edebiyatçıların yazma fikirlerinin nasıl şekillendiğine kendi anlatımlarıyla tanıklık ettim. Yazar Sibel K.Türker ile yazılarına ilham veren kitap, pasaj, film ve diziler üzerine konuştuk.

1) Bazen okuduğumuz bir pasaj ya da kitap, zihnimizde bir kurgu fikrinin oluşmasına neden olabiliyor. Sizi yazarken etkileyen, bir yazı fikrinin ortaya çıkmasına vesile olan bir pasaj veya kitap var mı?

Aslında zihnim biraz farklı çalışıyor diyebilirim. O an bir kitap okuyup etkileniyorsam da deyim yerindeyse kendime bile çaktırmam. Eskiden elbette ki bu böyle değildi, ama şimdi bir tür soğukkanlılık geliştirdim sanki. Yazarların bir ömür biriktirdiklerini içinde tuttukları hatta tek sermayeleri olan heybeye fazlaca güvendiğimden olsa gerek bir de doğrudan etkilenmeyi biraz gurur kırıcı bulduğumdan bulutundan nem kaparım diyelim. Metinlere karşı böyle bir uzaklık geliştirmek zorunda hissediyorum kendimi, intihal vakaları malum gözümü korkutuyor, zihin olmasa bile kalp hırsızlık yapabiliyor. Fikirler, anlatım ya da dediğim gibi kitabın duygusu bir bakmışsınız size geçmiş ve ben yazıyorum zannederken garip bir taklit oyununun içindesin. Öykünüyorsun basbayağı. İşte bunu sevmiyorum. Metinlerarasılık fikri çok zengin, katmanlı bir alan yaratsa da bu konuda biraz eski kafalıyım diyebilirim. Kültür havzasında dolanmayı elbette her yazar gibi ben de seviyorum ama ölçülüyüm bu konuda. Ne olur ne olmaz, şeytan doldurur.

Şaka bir yana, Milan Kundera’nın Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği romanını üniversitedeyken okumuş ve hiç de anlamadığım “kitsch” felsefesini es geçip, Tereza’nın baş dönmesine takılıp kalmıştım. Çok iyi anımsıyorum. Tereza’nın kırılganlığı, güvensizliği, bilinci ve bilinçdışı, rüyaları beni etkilemişti. O zaman bunun felsefi bir anlatım olduğunu da çok anlamamış olabilirim, depresyonun dışa vurumu olarak okumuş olabilirim. Psikosomatik bir hastalık gibi.

Yıllar sonra Hayatı Sevme Hastalığı’nı yazarken Ayda’ya bir hastalık düşünüyordum. Bence bunun çıkış fikri Tereza ve baş dönmesiydi. Bunu ben de aklımdan geçirmedim değil, ama mimesise düşmek istemeyerek Ayda’ya humma hastalığını yakıştırdım. Dostoyevski kahramanları bu konuda Kundera’nın kahramanının önüne geçti. Titremeli, nöbetli, öfkeli bir hastalık olan humma Ayda’nın aşk acısıyla mükemmel uyuştu.

Aşk’ın Kalplerimizdeki Mutat Yolculuğu adlı öykü kitabımda da tekin olmayan bir hava vardır. Her şey sis bulutuna sarılmış biz karakterleri bu bulutun ardından izliyor gibiyizdir. Özellikle Onlar adlı öyküm “rüyagörmezler” adlı bir insan türünü anlatır. Burada biraz ama çok az Ursula K. Le Guin’den etkilenmiş olabilirim. Belki de bilimkurgu türüne göz kırpmışımdır belli belirsiz. Zaten kafamda yıllardır dönüp durur ama hayata geçiremedim. Belki de kendimce bir deneme yapmışımdır. Belki de sadece o havayı koklamak istemişimdir öyküde.

Okuduğumuz her kitap, etkilendiğimiz her pasaj biz yazanları bir yerlere götürür muhakkak ki. Farkında olsak da olmasak da. Ama şimdi yazacağım kısa metin beni bilin bakalım nereye götürdü ya da götürdü demeyelim ıssız bir otoyolun kenarında indirdi, ben yersiz yönsüz karanlıkta yürümeye başladım:

“Sorun diş göstemeye gelince, Elfriede Jelinek’in ( Alman oyun yazarı) tuhaf!  oyununda kadınlar üzerine yazdıklarını anmamak elde de ayakta da değil. Artık diyor, kadınlar dişlerini uzatsalar, kendi çocuklarının kanını emseler, lezbiyen olsalar, her tarafa o uzunyaşamcıl ve ölümcül dişleriyle saldırsalar da bu oyun baştan yitikti. Zamanın kara saplı bıçağı kanımca büyük yaralar açtı, o güzel kızıllığın kapanması da olanaksız bence. Çünkü erkek toplumu insanlığı bozuşturdu ve felaket her yanı sarmış bir kez. Siz erkek fantezisttir, kadınsa pratiktir derdiniz. Bunu anlayamıyorum; böylesine ortak bir suç, böylesine danışıklı bir döğüş üretimi varken ve sürüler bunun ayırdında olmadan. Yoksulluk her tarihte karşılaşılabilecek bir konum: varsıllık kadar rastlantısal ve olası, ancak varsıl olanların bunu bir şans, diğerlerininse bunu bir kin, olanaksızlık ve acı olarak yaşamaları; ve ne yazık ki bunu savunamamaları… “

Nilgün Marmara/ Kağıtlar

Pasajın devamı da var ama bu kadarı yeterli. Cevap:  Cennette Gibiyim adlı romanım.

2) Bazen bir filmde ya da dizide gördüğümüz tek bir görüntü, sahne veya yaşadığımız bir an bile zihnimizde uzun süre kalabiliyor. Sizi böyle aniden etkileyen, bir yazı fikrini tetikleyen film veya diziler oldu mu?

Dizi diyemeyeceğim (sabırsız yapım nedeniyle bölümler beni çıldırtıyor, resmen okula devamsızlık gibi devamsızlık yapıyorum ve ipin ucu kaçıyor, tabii benim de hevesim) çok film izlerim ve bu konuda pek de geride kalmamaya çalışırım. Ama eminim ki ıskaladığım güzel filmler de olmuştur. Gerçekten sanat uzun hayat kısa…

Tarkovski’nin çok öznel, biricik dünyasından etkilenirim, sembollerle yüklü anlatım tarzını severim mesela. Ancak nahif olsa da çok erkeksi, çok Hristiyan bir dünyadır bu. Şiir vardır ama babanın şiiridir mesela. Kadınlar bu örtük, kendine kapanan dile kenarından ilişirler. Anne hep vardır, başattır, ama bu da elbette Meryem Ana’ya gider. Su vardır, şıpır şıpır doğumda boşalan su gibi. Nemli bir dünyadır, bilinçaltıdır, geldiğimiz ve gideceğimiz yerdir. İnanılmaz bir görsellikle bezelidir. Oradaki deli elbette benimdir. Çünkü nerede bir delilik hali, uyumsuzluk ve intihar olsa o tartışmasız bir biçimde benimdir. Üzerime aldığım şeye dikkatinizi çekerim. Fakat bu deli sanrıyı değil gerçeği haykırır. İşte öldürücü sahne.

Kadınlığı ve tanrıçalığı anlattığını bilmeden ya da daha doğrusu bilmezden gelerek Tanrı’yı anlatan Nostalgia filminden çok etkilenmişimdir.

Damızlık Kızın Öyküsü dizi olmadan önce 1990 yapımı bir filmdi, yönetmeni Volker Schlöndorff’ tur. Ben onu bir tür iç bunaltısı ve hatta bulantısıyla izlemiştim. Çabuk unutulacak türden bir film değildi doğrusu, dizisini de üç beş bölüm izledim. Doğa, antropoloji, tarih, şimdi ve gelecek içimde karışıp durdu ve elimdeki bu tuhaf renkle kalakaldım. Bana kendi cinsimin yazgısını düşündürmüştür derin derin. İnsanın neye ait olduğunu düşündüm. Kültür denen kurgu kadınların aleyhine işliyordu ve gelecekte daha da beteri olacaktı: Sonuç farkındalık ve umutsuzluk oldu benim cephemde.

Lars Von Trier’in Melancolia’sı da etkilendiğim bir film oldu. Satürn’ün dünyaya çarparkenki müthiş görüntüsü beni titretti. Çünkü ben de çoğu kez felaketi ve kaçınılmaz bir sonu arzularım. Trier de benim gibi bir bozguncu ama ben bir de kadın olduğumdan dağıttığımı hep toplamak zorundayım bu da beni yönetmenden ayıran en önemli fark. İşte Satürn dünyaya çarpsa zaten ortalıkta benim toplayacağım bir şey kalmaz diye seviyorum zaten felaketleri.

Gelelim dananın kuyruğunun koptuğu yere. Filmin özgün adı Piano Teacher, bizde Piyanist diye çevrilmiş. Ama bence bu doğru bir çeviri değil, çünkü baş kahramanımız olan kadın bir piyanist değil bir piyano öğretmeni.

Yukarıda da adı geçen Elfriede Jelinek’in aynı adlı romanından uyarlanmış 2001 yapımı bir Haneke filmi.

İsabel Huppert zaten çok sevdiğim bir oyuncudur bu filmdeki performansı da inanılmazdı. Filmden unutamadığım sahne, piyano öğretmenimizin zaten bir öz-yıkım faaliyeti olan hayatında, bir akşam annesiyle yaşadığı evin banyosuna kapanarak kendi bedenine daha doğrusu cinsel uzvuna jiletle uyguladığı şiddettir. Bir kurban töreni ama tek kişilik, izleyeni de yok. Belli ki bunu zaman zaman yapıyor, kan akıtıyor, sonra suyu açıyor ve temizlenip hiçbir şey olmamış gibi annesinin onu beklediği akşam yemeği masasına oturuyor. Harika bir sahneydi ve bu öz-yıkım işlerini pek sevdiğimden beni yine Hayatı Sevme Hastalığı romanımı yazarken şöyle bir yokladı.

Aklıma gelenler bunlar. Sorularınız için çok teşekkür ederim.