Amerikalı romancı Philip Roth, 1961 yılının başlarında Commentary dergisinde yayınlanan Writing American Fiction başlıklı makalesinin bir yerinde “Gerçeklik sürekli yeteneklerimizi aşıyor ve kültür neredeyse her gün herhangi bir romancının kıskandığı karakterler ortaya çıkarıyor,” diye yazmış. Roth, bu şekilde dönemin birçok Amerikalı yazarın, ‘Amerika’daki gerçek yaşamın kurguyu aşabileceği’ noktasındaki şikayetlerine de tercüman oluyor o zaman.

O tarihten bu yana Amerika’da olanları aklımıza getirecek olursak, gerçek yaşamın kurguyu aşmaktan da öte “mefluç” hale getirdiğini düşünebiliriz. (Öyle değilse bile Trump vakasıyla öldürücü darbeyi almış olmalı.)

Gazze, bırakın kurguyu, onu besleyen hayal gücünü bile öldürdü. Hayal gücü, gerçekliğin bize ne hazırladığını gösteren en iyi rehberimizdi. Şimdi ne olacak?!

‘Edebiyat ne olacak?’ sorusu aslında bu. Edebiyat düşüncesi bugün belki de hiç olmadığı kadar naif düşmüş durumda.  Bugün edebiyat düşüncesi için, birileri çıkıp, insani eylem (siyasi mücadele de diyebiliriz) hattında dikkat dağıtıcı olacağını ileri sürse, onlara XX. Yüzyılın ortalarından sonra ‘yaratma cesareti’ ile de güdülenen özgürleşmeye tedbirler koyan ideolojilere karşı çıktığımız kadar sert karşı çıkabilir miyiz?!

Dikkat dağıtıcı (!) Tekrar başa döndük. Romanların metin değerini iğva (bozma, baştan çıkarma, istismar) ederek oradan kullanım değerini büyütmek. Bu yazıların başında sözünü ettiğim köpük böyle oluşur.

Kurgu, ‘edebi beklentilerin marketi’ olarak adlandıracağım konforlu alana hizmet ediyor. Roman’daki eğlence, özdeşlik kurma, sosyalleşme gibi öğeler ve imkanlar üzerinden yapılan bir baştan çıkarıcılıkla oluyor bu iş.

Ama olaylar “marketi” sarsıyor. Şimdi Türkiye’den söz ediyoruz: Kaybolan kızlarımız, okul baskınları… Kurguya takla attıran gerçekler.

Ortak gerçekliğin kopuşu, güvenirlilikte radikal bir değişim. Küresel kaosa çekildik çekiliyoruz.

Bakalım Türk romancısı ne yapacak?