Byung Chul Han “Anlatının Krizi” adlı çalışmasında, dijital geç modern çağda yaşamın çıplaklığının, hayatlarımızın anlamdan yoksun oluşunun üzerine sürekli gönderi yayınlayarak, beğenerek ve paylaşarak örteriz der. İletişim ve enformasyon gürültüsü, hayatın korkutucu derecede boş olduğunu gizlemelidir. Günümüzün krizi, “yaşa ya da anlat” arasında seçim yapmakta değil, “yaşa ya da paylaş” alternatifinde ifadesini bulur. İnsanların takıntılı bir şekilde selfiye çekmelerinin sebebi de narsizm değildir. Aksine, selfiye bağımlılığına yol açan şey içsel boşluktur. Egoyu dengeleyecek, ona istikrarlı bir kimlik kazandıracak bir anlam yoktur. İçsel boşluğuyla yüzleşen ego, sürekli kendini üretir. Selfiyeler, benliği boş haliyle yeniden üretir.(Byung Chul Han.Anlatının Krizi.BTM Yay.S.41)
Debord’un “gösteri toplumu”nda insan artık doğrudan yaşamaz, yaşamın temsillerini tüketir. Bugün bu daha ileri bir aşamada: İnsan yalnızca görüntü tüketmiyor, kendi görüntüsünü de sürekli üretmek zorunda kalıyor. Çünkü dijital özne, görünmediği anda yok olacağını hissediyor.
Bu yüzden paylaşım artık bir iletişim eylemi değil, varoluşsal teyit mekanizması hâline gelir.
“Paylaşıyorum, öyleyse varım.”
Modern insan baskı altında değilmiş gibi görünür ama sürekli kendini performe etmeye zorlanır. Eski disiplin toplumlarının “itaat eden öznesi” yerine bugün “kendini sergileyen özne” vardır. Fakat bu özgürlük değil, daha incelmiş bir denetim biçimidir.
Geçmişte insan anlamı,din,topluluk,gelenek,sınıf aidiyeti,politik mücadele ve kolektif hikâyeler içinde bulabiliyordu.
Bugün ise özne büyük ölçüde kendi başına bırakılmış durumda. Fakat boşlukla baş başa kalmak yerine sürekli veri üretmeye yöneliyor. Birey, gönderi, hikâye,yorum,beğeni,reaksiyon,selfiyeye yöneliyor.
Geç modernitede yaşam tamamen çıplaktır, anlattığı hayal gücünde yoksundur. Enformasyon parçaları bir anlatı oluşturacak şekilde birbirine bağlanamaz. Bu yüzden de her şey dağılır. Olayları anlamlı kılan tutarlılık yerine anlamsız yan yanalıklara ve birbirine ardına gelişlere bırakır. Bizi saf yaşamın üzerine çıkaracak bir anlatı ufku yoktur. Her ne pahasına olursa olsun sağlıklı tutulması ya da optimize edilmesi gereken yaşam, bir hayatta kalma mücadelesidir. Manik sağlık arayışı ve yaşamın optimizasyonu ancak çıplak, anlamsız bir dünyada mümkündür. Optimizasyon yalnızca işle ve verimlilikle ilgilidir. Oysa bir anlatı ise bir değere sahip olduğu için optimize edilemez.(Byung Chul Han.Anlatının Krizi.BTM Yay.S.41)
Burada merkezi kavram aslında şudur:”İnsan artık yaşadığı hayatı “anlatısallaştıramıyor”
Geleneksel bireysel yaşamlar din,devrim,ulus,aşk,kader,sınıf bilinci,tarih fikri,hatta trajedi benzeri büyük sembolik çerçevelerle sınırlıydı.İnsan acısını bile bir anlatı ile aktarabiliyordu.Acı yalnızca acı değildi; anlam taşıyordu. Ölüm yalnızca biyolojik son değildi, bir hikâyenin kapanışıydı.
Fakat geç modernitede, özellikle dijital enformasyon rejiminde, deneyim parçalanıyor. Bilgi var ama bağ yok. Veri var ama yön yok. Olaylar birbirine ekleniyor fakat birbirini açıklamıyor.
Dijital çağın akışı ise sürekli şimdi üretir. Her şey eşzamanlıdır, hızlandırılmıştır, tüketilirdir. Böyle bir yerde hafıza bile derinleşemez. Bu yüzden insan artık kendi yaşamını “hikâye” olarak değil, “akış” olarak deneyimler.
Han’a göre neoliberal çağ insanı özgürleştirmedi, onu performans öznesine dönüştürdü. Böylece yaşam, anlamdan çok verimliliğe, deneyimden çok performansa, hakikatten çok görünürlüğe,kaderden çok optimizasyona bağlandı.
Han burada Michel Foucault’nun “biyopolitika” kavramına yaklaşır. İktidar artık yalnızca yasa koymaz, yaşamı yönetir. Bedenlerin üretkenliğini, sağlığını, enerjisini düzenler. Ancak geç modernitede bu denetim dışarıdan değil, içeriden işler. İnsan kendi kendisinin yöneticisi olur.
Günümüz insanı, sürekli kendini geliştirerek, sürekli ölçerek, sürekli takip ederek ve sürekli kendini düzenleyerek yaşamaya çalışır.
Byung Chul Han’ın metninde en önemli ayrım şudur:“Optimizasyon yalnızca işle ve verimlilikle ilgilidir. Oysa anlatı bir değere sahip olduğu için optimize edilemez.”Bu çok önemli bir felsefi ayrımdır. Çünkü anlatı, yavaşlık ister, tekrar ister, hafıza ister ve sembolik yoğunluk ister, hatta bazen verimsizlik ister.Bir aşk hikâyesi optimize edilemez. Yas optimize edilemez. Dostluk optimize edilemez. Şiir optimize edilemez. Çünkü bunların değeri işlevlerinden değil, taşıdıkları anlam yoğunluğundan gelir.
Fakat geç modern sistem için değer değil performans önemlidir. Böylece insan kendi yaşamını yaşamaktan çok “işletmeye” başlar.
Bu nedenle çağımızın temel trajedisi şudur: İnsan artık neden yaşadığını bilemiyor, yalnızca nasıl daha iyi yaşayacağını öğreniyor.
