Vibecoding, Algoritmik Favela ve Utanç Eşiği Ekonomisi Üzerine Bir Manifesto

I. Yazılımın Sonu, Deneyin Başlangıcı

Bir zamanlar yazılım üretmek mühendislikti.

Plan vardı. Mimari vardı. Tasarım vardı. Ölçek vardı.

Bir uygulama çıkmadan önce:

sistem diyagramı çizilirdi

veritabanı şeması hazırlanırdı

API mimarisi düşünülürdü

test planı yazılırdı

Sonra ürün ortaya çıkardı.

2026’da süreç tersine döndü.

Artık önce ürün çıkıyor, sonra düşünülüyor.

Çünkü yapay zekâ üretim maliyetini sıfıra yaklaştırdı.

Bu da yazılımı mühendislik disiplininden çıkarıp deney ekonomisinin içine attı.

Bugünün startup modeli şuna benziyor:

AI’a fikir söyle

iki haftada uygulama üret

yayınla

kullanıcı gelirse düzelt

gelmezse sil

Bu modelin adı artık ürün geliştirme değil.

Bu modelin adı:

algoritmik kazı.

II. Dijital Gecekonduların Doğuşu

Şehirlerin tarihinde bir dönem vardır: hızlı büyüme.

İnsanlar şehre akın eder.

Devlet plan yapamaz.

İmar yetişemez.

Sonra ne olur?

Gecekondular ortaya çıkar.

Önce kaçak yapı vardır.

Elektrik komşudan çekilir.

Su hortumla gelir.

Ama insanlar orada yaşamaya başlar.

Sonra bir gün devlet gelir ve şunu fark eder:

“Burası mahalle olmuş.”

Yol yapılır.

Altyapı gelir.

Tapu konuşulur.

Bugün internet tam olarak bu aşamada.

AI sayesinde herkes artık uygulama yapabiliyor.

Ama çoğu ürün planlı şehirler gibi değil.

Onlar:

dijital gecekondular.

III. Vibecoding: Yeni Zanaat