Bir şehrin edebiyata girmesi için yalnızca sokaklarının, meydanlarının ya da insanlarının anlatılması gerekmiyor. Bazen bir şairin yetiştiği çevre, bazen yerel bir dergi, bazen işgal yıllarının hafızası, bazen de bir roman kişisinin yürüdüğü semt o şehri edebiyatın parçası hâline getiriyor. Şehir; metinde sahne olmanın ötesine geçerek hafızanın, kimliğin, çatışmanın veya değişimin kaynağına dönüşebiliyor. Yeni Türk edebiyatı alanında hazırlanan lisansüstü tezlerin başlıklarına baktığımda da yalnızca bir şehirler listesiyle değil, araştırmacıların hangi coğrafyalara yöneldiğini gösteren dikkat çekici bir haritayla karşılaştım.

Bu haritayı oluşturmak için YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı/Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı ile doğrudan Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı altında kayıtlı 18.565 tezi taradım. İl ve ilçe adlarının tez başlığında doğrudan geçmesini temel ölçüt olarak belirledim. İlk taramada 2.748 başlık coğrafi ad içerme ihtimali taşıyordu. Alan bilgilerini denetlediğimde sayı 157’ye düştü. Son aşamada yer adlarının gerçekten coğrafi anlamda kullanılıp kullanılmadığını, ayrıca özet, anahtar kelime ve yöntemin Yeni Türk Edebiyatı kapsamında kalıp kalmadığını inceledim. Bu elemenin ardından 66 tezden oluşan bir liste elde ettim.

Bu sayı, Türkiye’nin şehir çeşitliliğini temsil edecek ölçüde geniş değil; araştırmanın asıl dikkat çekici yanı da burada. Seksen bir ilin ve ilçelerinin taranmasına rağmen ölçütlere uyan tezler yalnızca on üç il çevresinde toplandı. Altmış altı tezin 39’u İstanbul’a aitti; başka bir deyişle listenin yüzde 59,1’i tek başına İstanbul’dan oluşuyordu. Ankara yedi tezle ikinci sıradaydı. Çanakkale ve İzmir üçer; Ağrı, Antalya ve Muğla ikişer; Adana, Afyonkarahisar, Aydın, Bursa, Eskişehir ve Gaziantep ise birer tezle temsil ediliyordu. Başlığında İdil-Ural ve Orta Doğu adları geçen iki çalışmayı da il dağılımına katmadan, bölgeler üstü araştırmalar olarak listeye ekledim.

Ortaya çıkan tablo, Türkiye’nin edebî üretim haritasından çok araştırmacı dikkatinin coğrafi dağılımını gösteriyor. Bir şehirde çok sayıda yazar yetişmesi, o şehrin akademik çalışmalarda aynı ölçüde görünür olacağını garanti etmiyor. Üniversitelerin araştırma gelenekleri, arşivlere erişim, danışmanların uzmanlık alanları, yerel basının korunma durumu ve bazı şehirlerin edebiyat tarihindeki simgesel ağırlığı bu dağılımı etkilemiş olmalı.

İstanbul’un ezici ağırlığı

İstanbul’un listedeki üstünlüğünü yalnızca nüfusuyla veya kültürel merkez oluşuyla açıklamak eksik kalır. Şehir, Tanzimat’tan bugüne Türk edebiyatındaki değişimin hemen her aşamasına tanıklık etti. Basın hayatının, yayınevlerinin, edebiyat mahfillerinin ve yazar çevrelerinin uzun süre burada toplanması, İstanbul’u hem edebî üretimin merkezi hem de modernleşmenin izlenebildiği büyük bir gözlem alanı hâline getirdi.

İstanbul hakkındaki tezlerin konu çeşitliliği de bunu gösteriyor. Bir grup çalışmada şehir doğrudan roman ve hikâye mekânı olarak ele alınmış. Sait Faik Abasıyanık, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Osman Cemal Kaygılı, Peyami Safa, Ahmet Midhat Efendi, Halit Ziya Uşaklıgil, Haldun Taner, Refik Halit Karay, Selim İleri, Nedim Gürsel ve İhsan Oktay Anar’ın eserlerindeki İstanbul ayrı ayrı incelenmiş. Bu çalışmalar bir arada okunduğunda İstanbul’un yalnızca olayların geçtiği bir yer olmadığı görülüyor. Gündelik hayatın, toplumsal değişmenin, yoksulluğun, Batılılaşmanın, göçün ve mekânsal dönüşümün taşıyıcısı olan başlı başına bir anlatı unsurudur.

Başka çalışmalarda İstanbul, dönemler ve türler üzerinden ele alınıyor. Cumhuriyet Dönemi şiirindeki İstanbul, 1950-1980 dönemi Türk şiirinde şehir, Servet-i Fünûn hikâyesinde İstanbul ve Tanzimat’tan günümüze yeni Türk şiirindeki İstanbul algısı bu yaklaşımın örnekleri. Burada araştırmacının dikkati tek tek yazarlardan uzaklaşıp bir türün veya dönemin ortak şehir tasavvuruna yöneliyor.

İstanbul’un ilçeleri de ayrı araştırma alanları oluşturmuş. Beyoğlu, Kadıköy, Kâğıthane ve Üsküdar doğrudan tez başlıklarına girmiş. Beyoğlu Cumhuriyet devri romanındaki görünümüyle ele alınırken Kadıköy; hikâye, roman ve anı kitapları üzerinden incelenmiş. Kâğıthane, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e uzanan süreçte roman, şiir ve anı türlerinin ortak mekânı olarak değerlendirilmiş; Üsküdar ise 1871-1950 arasında yayımlanan romanlar üzerinden araştırılmış. Bu çalışmalar, İstanbul’un tek parça hâlinde okunamayacağını hatırlatıyor. Her semtin ayrı bir sosyal tarihi, insan çevresi ve edebî hafızası var.

Şehrin basın ve dergi tarihi de tezlerin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Mizah gazetelerinde İstanbul hayatı, İbret gazetesi çevresinde sosyal ve gündelik yaşam, İstanbul Halkevi Kültür Dergisi, İstanbul dergisi, İstanbul Sanat ve Edebiyat Dergisi ve Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi üzerine hazırlanan çalışmalar bu gruba giriyor. Bu tezlerde araştırmanın nesnesi her zaman doğrudan şehir değil ancak yayınların adı, doğduğu çevre ve taşıdığı kültürel malzeme İstanbul’dan ayrı düşünülemez.

Bu yoğunluk, tezlerde gerçek İstanbul’un yanı başında edebiyatın kurduğu ikinci bir İstanbul’un da belirmesini sağlıyor. Yazarların İstanbul’u ile tarihçilerin, gazetecilerin ve araştırmacıların İstanbul’u aynı değil. Hüseyin Rahmi’nin gündelik hayatı, Sait Faik’in insanları, Selim İleri’nin kayıp zamanları ve Orhan Kemal’in yoksulları aynı sokaklarda yaşasa bile başka başka İstanbul’lar meydana getiriyor.

Başkent olarak Ankara, edebî muhit olarak Ankara

Ankara üzerine hazırlanan yedi tezde şehir iki ana kimlikle öne çıkıyor. Bunlardan ilki, başkent ve modernleşme merkezi olan Ankara’dır. Romanda Bir Kent İmgesi Olarak Ankara: 1920-1955 başlıklı çalışma, Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte şehrin kazandığı anlamı romanlar üzerinden izliyor. Gecekondu sorununa Ankara merkezli bakan tez ise 1970-1985 yılları arasındaki toplumsal değişmenin edebiyata yansımasını araştırıyor.

İkinci Ankara; yazarların, dergilerin, gazetelerin ve edebî toplantıların meydana getirdiği muhittir. Cumhuriyet Döneminde Bir Edebî Muhit Olarak Ankara, Atatürk Devri Türk Edebiyatında Edebî Çevre ve Konu Olarak Ankara ve 1928-1929 Yıllarında Ankara Basınında Edebî Hareketlilik başlıklı çalışmalar, şehrin yalnızca bürokrasiden ibaret olmadığını hatırlatıyor. Ankara’nın edebiyat çevreleri, genç Cumhuriyet’in kültür hayatının kurulmasında belirleyici bir rol üstleniyor.

Barış Bıçakçı, Emrah Serbes ve Sezgin Kaymaz’ın romanlarındaki Ankara imgesini inceleyen tez ile Nazlı Eray’ın hikâye ve romanlarında kentsel bellek mekânlarını araştıran çalışma, daha kişisel bir Ankara’yı görünür kılıyor. Bu eserlerde şehir; resmî yapıların, geniş bulvarların ve başkent söyleminin gerisindeki gündelik hayatıyla beliriyor. Ankara’nın edebiyattaki yeri, İstanbul kadar geniş bir araştırma alanı oluşturmamış olsa da belirli dönemler ve yazarlar çevresinde tutarlı bir çizgi meydana getiriyor.

Savaşın, işgalin ve toplumsal hafızanın şehirleri

Çanakkale üzerine hazırlanan üç tezde şehirden çok, onun adıyla özdeşleşmiş tarihsel olay öne çıkıyor. Çanakkale Muharebelerinin şiire ve romana yansımaları araştırılmış; savaş konulu romanlardaki kadın karakterler ayrıca incelenmiş. Coğrafi ad burada zamanla bir savaşın ve ortak hafızanın adına dönüşüyor. “Çanakkale” dediğimizde şehir ile tarihsel olayı birbirinden ayırmak güçleşiyor.

Benzer bir durum İzmir ve Ağrı başlıklarında da var. İzmir’in işgali ve kurtuluşunun Türk edebiyatındaki görünümü, şehrin millî hafızadaki yerini araştıran bir çalışmaya konu olmuş. Ağrı ise bir tezde Ağrı Dağı İsyanı aracılığıyla tarihsel ve siyasal bir olayın, başka bir tezde Yaşar Kemal’in Ağrı Dağı Efsanesi adlı eserinin parçası olarak başlığa girmiş. Bu örnekler, yer adının tez başlığında bulunmasının her zaman şehir merkezli bir araştırmaya işaret etmediğini gösteriyor; ad kimi zaman savaş, isyan, işgal, kurtuluş veya eser başlığı yoluyla listeye giriyor.

Yerel basın, dergiler ve edebî çevreler

Listenin bir bölümünde şehirler yerel basın ve kültür hayatı aracılığıyla görünür oluyor. Söke’deki yerel basın ve yayın hayatını araştıran çalışma, bir ilçenin edebî ve kültürel hafızasını kayıt altına alıyor. Afyonkarahisar’da yayımlanan Nur dergisindeki edebî yazılar ile Cumhuriyet’in ilk yıllarında Antalya’da çıkan Çağlayan ve Türk Akdeniz dergileri üzerine hazırlanan tezler de aynı çizgide ilerliyor.

İzmir’de 1860-1960 yılları arasındaki edebiyat mahfillerini araştıran doktora tezi, bir şehrin kültür tarihinin yalnızca orada doğan yazarların hayat hikâyelerinden ibaret olmadığını gösteriyor. Kahvehaneler, kitabevleri, gazete idarehaneleri, dergi çevreleri ve toplantı mekânları edebî üretimin çoğu zaman görünmeyen zeminini oluşturuyor. Yerel yayınlar ve mahfiller üzerine hazırlanan tezler, merkezde yazılmış edebiyat tarihlerinin bıraktığı boşlukları doldurabilecek zengin bir malzeme taşıyor.

Buna rağmen bu tür çalışmaların sayısı son derece sınırlı. Türkiye’nin pek çok şehrinde uzun yıllar yayımlanmış gazete ve dergiler, kurulmuş sanat çevreleri ve yetişmiş edebiyatçılar bulunmasına karşın bunların pek azı Yeni Türk Edebiyatı tezlerine konu olmuş. Yerel basın koleksiyonlarının dağınıklığı, bazı yayınların eksik nüshalar hâlinde korunması ve araştırmacıların büyük merkezlere yönelmesi bu eksikliğin muhtemel sebepleri arasında.

Yazarın şehri, şehrin yazarı

Bazı tezlerde şehir ile yazar arasında karşılıklı bir aidiyet ilişkisi kuruluyor. Mitat Enç’in eserlerinde Gaziantep’i araştıran çalışma, yazarın doğduğu ve beslendiği çevrenin eserlerine nasıl taşındığını gösteriyor. Bursa’nın yetiştirdiği şair Metin Güven üzerine hazırlanan tezde ise şehir, bir sanatçının biyografisini çevreleyen kültürel ortam olarak karşımıza çıkıyor.

Adana, tez başlığında doğrudan il adıyla değil, Çukurova üzerinden temsil ediliyor. Yaşar Kemal’in hikâye ve romanlarında Çukurova’nın “edebiyat coğrafyası” olarak incelenmesi yerinde bir adlandırma. Yaşar Kemal’de Çukurova, olayların geçtiği edilgen bir arka plan değildir. Doğası, iklimi, üretim ilişkileri, ağaları, ırgatları, köyleri, hayvanları, efsaneleri ve diliyle anlatının kurucu unsurlarından biridir. Bu yüzden Çukurova’yı yalnızca bugünkü idari sınırlara —örneğin Adana’daki aynı adlı ilçeye— indirgemek, onun edebiyattaki karşılığını açıklamaya yetmez.

Muğla da doğrudan il adıyla değil, Bodrum üzerinden listeye giriyor. Selim İleri’nin Bodrum Dörtlemesi üzerine hazırlanan iki tezden biri başkişileri, diğeri eserleri psikanalitik açıdan inceliyor. Burada Bodrum adı bir coğrafya araştırmasının değil, roman dizisinin adının parçası. Benzer bir durum Ağrı Dağı Efsanesi, Beyoğlu’nun En Güzel Abisi ve İstanbul İstanbul gibi eser adlarında da görülüyor. Bu tezleri listede tuttum; ancak doğrudan şehir incelemeleriyle aynı türden veri olmadıklarını ayrıca kaydettim. Çünkü yer adı bu örneklerde araştırmanın coğrafyasını değil, incelenen eserin kimliğini gösteriyor.

Şehir sınırlarını aşan iki çalışma

İdil-Ural ve Orta Doğu üzerine hazırlanan iki doktora tezi, araştırma haritasını Türkiye’nin il ve ilçe sınırlarının dışına taşıyor. Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatının İdil-Ural Bölgesi Tatar Edebiyatına Etkisi başlıklı çalışma, edebî yenileşmenin farklı Türk toplulukları arasındaki dolaşımını araştırıyor. Türk Romanında Orta Doğu ise bölgenin Türk romanında nasıl temsil edildiğine odaklanıyor.

Bu iki tez, şehir ile edebiyat arasındaki ilişkinin yalnızca belediye veya il sınırları üzerinden okunamayacağını bir kez daha hatırlatıyor. Edebî coğrafya bazen bir şehirden, bazen bir havzadan, bazen de tarihsel ve siyasal bakımdan geniş bir bölgeden oluşabiliyor.

Veri tabanına güvenmek neden yetmiyor?

Tarama sırasında karşılaştığım en önemli sorunlardan biri, YÖK kayıtlarındaki alan bilgisinin tezin gerçek içeriğiyle her zaman örtüşmemesiydi. Kütahya’nın Altıntaş yöresi ağzını ele alan 231223 numaralı tez ile Bayburt’un Aydıntepe ilçesi ağzını inceleyen 742606 numaralı tez, veri tabanında Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı/Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı altında görünüyor. Oysa özet, yöntem ve anahtar kelimeleri; bu çalışmaların ses bilgisi, şekil bilgisi, söz varlığı ve ağız özelliklerine dayanan dil araştırmaları olduğunu ortaya koyuyor.

Benzer biçimde Peyami Safa’nın Fatih-Harbiye romanı üzerine hazırlanan 215047 numaralı tez de Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı kaydı taşıyor. Çalışma romanı tema, yapı, kişi veya dönem bakımından değil; kelime grupları, cümle yapıları ve söz dizimi bakımından inceliyor. Bu nedenle söz konusu üç tezi nihai edebiyat listesine almadım.

Bu ayıklama basit bir teknik işlem değil. Bibliyografya hazırlamak, veri tabanındaki sonuçları olduğu gibi aktarmak anlamına gelmez. Tezin başlığını, kayıtlı bilim alanını, özetini, anahtar kelimelerini ve yöntemini birlikte okumak gerekir. Aksi hâlde alan etiketi doğru görünen fakat içerik bakımından dil bilimi, ağız araştırması veya söz dizimi incelemesi olan çalışmalar Yeni Türk Edebiyatı bibliyografyasına karışabilir.

Başlıklardaki eş adlı kelimeler de ayrı bir sorun. İl veya ilçe adıyla aynı olan kişi adlarını, soyadlarını, kurum ve dergi adlarını ya da ortak kelimeleri bağlam denetimi yapmadan listeye almak mümkün değil. “Aydın” her zaman Aydın ili, “Marmara” her zaman coğrafi bölge, “Saray” her zaman bir ilçe, “Konak” da her zaman İzmir’in ilçesi değildir. Coğrafi taramanın güvenilirliği, bu eş adlı kullanımların tek tek ayıklanmasına bağlı.

Haritadaki boşluk ne anlatıyor?

Sonuçta ortaya çıkan 66 tezlik liste, şehirlerimizin edebiyattaki gerçek ağırlığını değil, akademik ilginin bugüne kadarki dağılımını gösteriyor. İstanbul’un 39 tezle listenin yarısından fazlasını oluşturması, diğer şehirlerin edebiyat bakımından verimsiz olduğu anlamına gelmez. Bu tablo daha çok modern Türk edebiyatı araştırmalarının uzun süre merkezdeki yazarlar, dergiler, yayınevleri ve kanonik eserler çevresinde geliştiğini düşündürüyor.

Kullandığım başlık ölçütünün sınırını da gözden kaçırmamak gerekir. Bir tezin adında şehir isminin bulunmaması, o çalışmada hiçbir şehrin incelenmediği anlamına gelmez. Eser merkezli mekân araştırmalarında, adı başlığa çıkmasa bile pek çok şehir ele alınmış olabilir. Başlık taraması görünürlüğü ölçer; şehirlerin tezlerdeki bütün varlığını değil.

Örneğin İzmir’de geçen romanları merak ediyorum; Manisa’da ya da Eskişehir’de geçen roman ve öyküleri de… Belki bu şehirler edebî eserlerde bütün canlılıklarıyla var oldukları hâlde henüz şehir merkezli bir incelemenin konusu olmadı. Belki de yalnızca olayların geçtiği yerler sayıldıkları için hafızaları, toplumsal yapıları ve dönüşümleri bakımından okunmayı bekliyorlar. Tez başlıklarında “İzmir”, “Manisa” veya “Eskişehir” adlarının az görünmesi ya da hiç görünmemesi, bu şehirlerin metinlerin içinde yaşamadığı anlamına gelmez. Başlıklarda görünmeyen şehirler, eserlerin içinde saklı olabilir.

Bu nedenle araştırmanın ikinci aşaması yalnızca tez başlıklarıyla sınırlı kalmamalı. Özetlerde, anahtar kelimelerde, konu dizinlerinde ve incelenen eserlerin mekânlarında da şehir adları aranabilir. Bir adım daha ileri gidilerek roman ve öykülerin kendilerine yönelmek, hangi eserin hangi şehirde geçtiğini gösteren bir edebiyat coğrafyası veri tabanı kurmak da mümkün. Böyle bir çalışma, burada ortaya çıkan haritayı büyük ölçüde değiştirecektir.

Adıyaman’dan Erzurum’a, Diyarbakır’dan Trabzon’a, Mardin’den Edirne’ye kadar pek çok şehrin bu ölçütlerle hazırlanmış tez başlıklarında görünmemesi başlı başına bir araştırma konusu. Bu şehirlerde yayımlanan yerel gazeteler, dergiler, edebiyat yıllıkları, hatıralar, romanlar ve şiir kitapları tarandığında harita genişleyebilir. Bugünkü boşluk, malzemenin yokluğundan çok araştırmanın henüz o malzemeye yeterince yönelmemiş olmasından kaynaklanıyor olabilir.

Şehir bibliyografyasının asıl değeri de burada. Böyle bir çalışma yalnızca yapılmış tezleri sıralamaz; yapılmamış veya henüz düşünülmemiş çalışmaları da görünür kılar. İstanbul hakkında yeni bir tez hazırlamak isteyen araştırmacının önünde geniş fakat kalabalık bir literatür bulunurken başka şehirleri seçen araştırmacılar açılmamış arşivlerle, incelenmemiş dergilerle ve edebiyat tarihine girmemiş isimlerle karşılaşabilir.

Bu listeyi tamamlanmış bir şehirler haritası olarak değil, üzerinde çalışılması gereken büyük bir taslak olarak görüyorum. İstanbul ve Ankara’nın yoğunluğu kadar diğer şehirlerin sessizliği de anlamlı. Bir bibliyografyanın en önemli verisi, bulduğu kaynaklardan çok kaynakların bulunmadığı yerde başlar. Bu araştırmanın asıl çağrısı da burada beliriyor. Başlıklarda görünmeyen şehirleri metinlerin içinde aramak.

Kaynakça

Abdellahi, M. L. (2024). Arap ve Fransız edebiyatçıların gözü ile “İstanbul” (İbn Battuta, İbrahim El-Hıyârî, Ebü’l-Hasan Ali B. Muhammed Et-Temgrûtî, Pierre Loti, Gérard de Nerval, Théophile Gautier) (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 903696).

Akyüz Sizgen, B. (2009). Mithat Cemal Kuntay ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun romanlarında İstanbul (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 250213).

Algül, H. (2021). 1970-1985 yılları arasında yayımlanmış romanlarda gecekondu sorununa Ankara merkezli bir bakış (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 704589).

Alpasar, A. (2024). Nazlı Eray’ın hikâye ve romanlarında Ankara’nın kentsel bellek mekânları (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 871818).

Altun, S. S. (2013). Romanda bir kent imgesi olarak Ankara: 1920-1955 (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 354123).

Asan, N. (2011). Anı türü eserlerde İzmir (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 308364).

Atlı, Y. (2021). Polisiye roman okuması bağlamında Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın “Kesik Baş” ile Ahmet Ümit’in “Beyoğlu’nun En Güzel Abisi” romanlarının karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 684264).

Aykan, Ö. (2014). Cumhuriyet’in ilk yıllarında Antalya’da yayımlanan iki dergi: Çağlayan, Türk Akdeniz (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 375579).

Bakkaloğlu Altundal, Ş. (2026). İşgal yılları İstanbul basınında yayımlanan kurmacaya dayalı metinler üzerine tematik bir inceleme (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 1001329).

Bargan, H. (2015). Yenileşme dönemi Türk edebiyatının İdil-Ural bölgesi Tatar edebiyatına etkisi (1860-1917) (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 422267).

Bezek, T. H. (2013). Türk edebiyatında İzmir’in işgali ve kurtuluşu (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 331174).

Bıldırki, H. (1998). Söke’de yerel basın ve yayın hayatı (Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 74284).

Çağlayan, M. A. (2025). Burhan Sönmez’in İstanbul İstanbul, Labirent ve Kuzey romanlarında bireyin dramı (Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 933427).

Çakır, Ö. (1997). Nazmımızda Çanakkale Muharebeleri (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 63012).

Çoruk, A. Ş. (1993). Cumhuriyet devri Türk romanında Beyoğlu (1924-1980) (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 25663).

Değirmenci, H. (2014). Başlangıçtan günümüze Türk romanında İstanbul’un Fethi (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 375673).

Demir, B. (2017). Türk şiirinde İstanbul (1950-1980 dönemi) (Yüksek lisans tezi, Kafkas Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 476283).

Demir, F. (2015). İbret Gazetesi ışığında İstanbul’da sosyal ve gündelik hayat (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 422258).

Döner, N. (2019). Peyami Safa’nın romanlarında İstanbul (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 588493).

Duran, M. (2008). Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde Çanakkale muharebeleri ve etkileri (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 228575).

Elmalıoğlu, E. (2006). Geçmişten günümüze Eskişehir’de tiyatro (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 188859).

Genç, M. (2021). İstanbul Halkevleri Dergisi ve İstanbul Sanat ve Edebiyat Dergisi’nin sistematik incelemesi (Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 682371).

Güldürmez, S. (2024). Yeni Türk şiirinde İstanbul algısı (Tanzimat’tan günümüze) (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 982781).

Gündoğan, H. (2018). Atatürk Devri Türk edebiyatında edebî çevre ve konu olarak Ankara (1920-1938) (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 528213).

Güneş, D. (2016). Musahipzade Celâl’in tiyatro eserlerinde eski İstanbul hayatı (Yüksek lisans tezi, İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 441356).

Gürel, İ. (2021). İstanbul Sanat ve Edebiyat Dergisinin incelenmesi ve sistematik indeksi (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 658033).

Işık, M. (2023). Nedim Gürsel romanlarında mekân olarak İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 777963).

İdemen, N. (1994). 1869-1876 yılları arasında yayınlanan mizah gazetelerinde İstanbul hayatı (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 52046).

İnanç Önal, Ç. (2018). Sosyo-kültürel boyutlarıyla Refik Halid Karay’ın romanlarında İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 534731).

İnce, S. (2019). İstanbul dergisinin sistematik indeksi ve incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 577379).

Karaca Yalçın, H. (2022). Türk romanında Orta Doğu (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 731818).

Karagöz, M. (2021). Bursa’nın yetiştirdiği bir değer: Metin Güven (hayatı-sanatı-eserleri) (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 680923).

Kayışlı, G. (2010). Selim İleri’nin eserlerinde İstanbul teması (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 286048).

Khadj Ali, R. (2024). Rus edebiyatında İstanbul imajı (Nadejda Teffi, Pyotr Pavlenko, İvan Bunin, Sergey Yesenin, Joseph Brodsky) (1870-1950) (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 847388).

Kıyak, H. (2014). Halit Ziya Uşaklıgil’in romanlarında İstanbul (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 375653).

Kıymaz, A. (2001). 1928-1946 arası yayımlanan Türk romanlarında Dünya savaşları, Millî Mücadele ve Ağrı Dağı İsyanı’nın yansıma biçimleri ile belgesellik özellikleri (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 117965).

Kula, F. (2021). Türk romanında Üsküdar (1871-1950) (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 709473).

Kurt, A. (2011). 1950 sonrası Türk romanında Anadolu’dan İstanbul’a göç (1950-1980) (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 303675).

Kuş Konak, A. (2019). Selim İleri’nin Bodrum Dörtlemesi’nin psikanalitik açıdan incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 594074).

Misirli, N. (2023). İhsan Oktay Anar’ın romanlarında İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 889829).

Morkaya, U. (2018). Aşk-ı Memnu, Dudaktan Kalbe, Ağrı Dağı Efsanesi, Şu Çılgın Türkler, Midas’ın Kulakları, IV. Murat eserleri örneğinde edebiyat ve opera ilişkisi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 511249).

Nacakçı, B. (2017). Çanakkale Savaşı konulu romanlarda kadın karakterler (Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 488880).

Nakiboğlu, G. (2009). Mitat Enç’in eserlerinde Gaziantep (Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 239414).

Ordu, F. (2013). Toplumsal bir bellek olarak Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın İstanbul’u (Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 353395).

Öksüz, M. (2009). Selim İleri’nin Bodrum Dörtlemesinde başkişiler (Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 241947).

Önal, T. (2026). Türk edebiyatında Antalya kent imgesi (Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 994448).

Öner, H. (2013). Yeni Türk edebiyatında Kadıköy (1872-2000): Hikâye, roman ve anı kitapları (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 354144).

Öz, M. C. (2024). Yaşar Kemal’in hikâye ve romanlarında edebiyat coğrafyası olarak Çukurova (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 878939).

Özdemir, Y. (2006). Sait Faik Abasıyanık’ın eserlerinde mekân olarak İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 214236).

Pervane, E. (2015). Çağdaş dönem yazarlarından Barış Bıçakçı, Emrah Serbes ve Sezgin Kaymaz’ın romanlarında Ankara imgesi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 393524).

Seçkin, M. (2014). Afyonkarahisar’da Nur dergisindeki edebî yazıların incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 368401).

Şahin, G. (2024). Servet-i Fünûn dönemi hikâyesinde İstanbul (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 908318).

Şen, S. (2023). Orhan Kemal’in İstanbul dönemi öykülerinde yoksulluk (Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 850213).

Tırlı, N. (2009). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın eserlerinde gündelik İstanbul hayatı (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 262758).

Tibet, A. İ. Ö. (2018). İstanbul Halkevi Kültür Dergisi (1943-1946): İnceleme, dizin, metin (Yüksek lisans tezi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 517554).

Togonidze, N. (2009). Haldun Taner’in kitaplaşmış eserlerinde İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 263026).

Tonga, N. (2016). Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980) (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 423693).

Türkmenoğlu, S. (2011). Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde İstanbul (1923-1960) (Doktora tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 313941).

Ulucutsoy, H. (2014). Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi’nde yeni Türk edebiyatı içeriği (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 356729).

Yalnız, K. (2017). Refik Halit Karay’ın romanlarında toplumsal değişim ve mekânsal dönüşüm sürecinde İstanbul (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 481392).

Yavuz, A. (2010). Osman Cemal Kaygılı’nın eserlerinde İstanbul (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 277880).

Yeniçerioğlu, E. (2024). 1928-1929 yıllarında Ankara basınında edebî hareketlilik (Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 909405).

Yıldırımay Bayrakçı, Y. (2024). İzmir’de edebiyat mahfilleri (1860-1960) (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 867378).

Yıldız, M. A. (2019). Ahmet Midhat Efendi’nin romanlarında İstanbul (Yüksek lisans tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 596933).

Yurdakul, H. (2020). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türk edebiyatında Kâğıthane (1839-1923; roman, şiir ve anı türlerinde) (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 620946).

Zengin Kartal, H. Z. (2020). Roman mekânı olarak Batılılaşma sürecinde İstanbul (Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 626262).