Alanında ehil bir sosyolog olan Georges Balandier’in yazdığı “Sahnelenen İktidar”, iktidarların varlığını sürdürebilmek için yalnızca “resmî” görünüme değil, semboller, imgeler, ritüellerle var olduğu yeri bir sahneye çevirip, başrolü de kendine vererek pek çok “temsil”le birlikte varlığını koruduğunu anlatıyor.

“Siyaset sanatı” diye adı konulmamış bir kavram var, malumunuz. Siyasetin nasıl yapılacağını, toplumla nasıl ilişki kurulacağını, fikriyatın nasıl bir onay eleğinden geçeceğini, siyasal iletişimi, nabza göre şerbetin kıvamının nasıl tutturulacağını içinde barındıran, yer yer sosyologlar, antropologlar, iletişimciler tarafından dile getirilen bir tanım “siyaset sanatı”. Haybeye de söylenmiş değil zira içinde barındırdığı soruların hepsinin cevabı gerçekten “sanatsal” bir maharet gerektiriyor. Fransız antropolog ve sosyolog Georges Balandier’in, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’ndan Öznur Karakaş tarafından çevrilerek Türkiyeli okurlarla buluşan “Sahnelenen İktidar”, tam da “siyaset sanatı”nın icrasını mercek altına alan, iktidarın, varlığını sadece belli başlı kurumlar, yasalar ve zor araçlar yoluyla değil; aynı zamanda semboller, ritüeller, temsiller ve birtakım gösterilere de borçlu olduğunu anlatan, siyaset ve iktidar meselesine çok farklı bir perspektiften bakan bir kitap. İktidarların, modern ve geleneksel toplumlar arasındaki su yüzünde duran farklılıklarına rağmen, her daim bir tür “sahneleme” gerekliliğini savunan Balandier’in kitabı, siyasal iletişim, medya ve kültürel antropoloji çalışmaları bakımından hâlâ güncelliğini koruyor.

Balandier, “Sahnelenen İktidar”ı, iktidarın sadece uygulanabilen bir olgu değil, bunun yanında devamlı temsile muhtaç olan bir süreklilik olduğu üzerine kurar. Ona göre iktidarlar, kendilerini bir şekilde görünür kılmadan, meşruiyetini halkın dilinden anlayacağı araçlarla ayakta tutmadan varlığını uzun süre koruyamaz. Bu yüzdendir ki siyaset, sadece resmi karar alma mekanizmalarından ibaret değildir; aynı zamanda, performatif bir sahnenin de aktörüdür.

Kitapta, buna örnek olarak kralların taç giyme törenlerinden devlet törenlerindeki resmi geçitlere, dini ayinlerden askerî geçitlere kadar iktidarın kendisini nasıl dramatize edip içi boş bir empatiyle donattığını savunulur. Bu temsiller, yönetenlerle yönetilenler arasındaki bağın kurulmasında ve korunmasında önemli bir rol oynar. Bu da sıradan halkın iktidarın gücünü direkt tecrübe etmek yerine onun sahnede büründüğü rolüne tanık olurlar. Balandier, “Sahnelenen İktidar”ı antropolojik olarak da ele alır ve Batı haricindeki toplumlar hakkında sahada yaptığı çalışmalarla modern devletler arasında bir karşılaştırma yaparak ikisinin arasındaki işleyiş sistemine ışık tutar. Aynı zamanda ilk kez 1980 yılında yayımlanan “Sahnelenen İktidar”, Balandier’in öngörüsüyle, başta televizyon olmak üzere iletişim araçlarının çeşitlenmesi nedeniyle siyasetçileri birer medya figürü hâline geldiğini, ilerinde bunun daha da belirginleşip görünür olacağından bahseder. İçinde yaşadığımız çağı düşününce, en hafif tabirle bu öngörünün doğruluğunu tartışmaya açmanın bile gereksiz olduğun öne sürebiliriz. Yine bu görünür figür olmaktan yola çıkarak, siyasetçilerin özellikle seçim zamanlarında popülizmi tavan yaptırarak, seçim kampanyalarını da görsel algı üzerinden yürüttüğünü rahatlıkla söyleyebiliriz.

Georges Balandier, “Sahnelenen İktidar”da, iktidarın salt yönetme, hükmetme, uygulayıcılık gibi “resmî” kavramlarla değil, kendisini topluma nasıl sunduğuyla ilgili bir bakış açısı getiriyor. Siyasal gücün buzdağının görünen kısmının daha kitabına uygun, görünmeyen kısmınsa sembollerle, ritüellerle, imgelerle ve gösterilerle esas olarak kendi pazarlamasını yaptığını savunuyor. İktidarın gördüğümüz ve görmediğimiz yüzü ile perde arkasında kalan aygıtlarla arasındaki ilişkiyi kavramak, siyaset, sosyoloji, antropoloji medya ayağıyla kavramak isteyenler için kaynak niteliğinde bir eser “Sahnelenen İktidar”.