Yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin yaygınlaşması, kitapların insan tarafından yazıldığını belgelemeyi amaçlayan yeni sertifika sistemlerini gündeme getirdi. Fransa, İngiltere ve ABD’de geliştirilen uygulamalar, yazarların üretim süreçlerini görünür kılmayı hedefliyor. Öte yandan yapay zekâ kullanımı şüpheleri, bazı eserlerin ödül süreçlerinden çıkarılmasına ve yayın anlaşmalarının iptaline yol açıyor.

Fransa’da kitaplara “insan yaratımı” etiketi veren Librinova, eserleri yapay zekâ tespit yazılımlarıyla inceliyor ve yazarlarla görüşmeler gerçekleştiriyor. AFP’nin 11 Ekim tarihli haberine göre, sistem kapsamında yaklaşık 200 kitap sertifikalandırıldı.

İngiltere’de Books By People girişimi, insan tarafından yazılan kitapları tanımlamak amacıyla “organik edebiyat” sertifikasını geliştirdi. Yazarların beyanlarının yanı sıra taslak ve araştırma belgelerinin de incelendiği sistem, sınırlı yapay zekâ kullanımına izin veriyor. ABD’de ise Yazarlar Birliği’nin (Authors Guild) “Human Authored” programı kapsamında yaklaşık 6 bin 500 kitap insan yazarlığı etiketi aldı.

Yapay zekâ tartışması, kitapların nasıl üretildiğiyle sınırlı kalmıyor. Haitili-Kanadalı yazar Thélyson Orélien’in romanı, yapay zekâ kullanımı iddialarının ardından Goncourt Ödülü’nün uzun listesinden çıkarıldı. İngiltere’de Jerry Falade’nin polisiye romanı için yürütülen yayın anlaşması da benzer şüpheler nedeniyle sona erdi. Caine Afrika Yazını Ödülü’nün 2026 kazananı Simbarashe Kundizeza da öyküsünde yapay zekâ kullandığı iddialarını reddetti.

Sertifika uygulamaları, okurun insan tarafından yazılmış eserleri ayırt etmesini amaçlarken, yapay zekâ tespit araçlarının güvenilirliği de tartışılıyor. Uzmanların ve yayıncılık sektörünün önündeki temel sorular arasında, insan emeğinin nasıl doğrulanacağı ve yapay zekâ kullanımının hangi aşamalarda kabul edilebilir sayılacağı bulunuyor. Böylece edebiyatta özgünlük, telif hakları ve yazar-okur arasındaki güven ilişkisi yeniden tartışmaya açılıyor.