Yapay zekâ modellerini eğitmek için yeni veri arayışına giren teknoloji şirketlerinin, ikinci el kitap piyasasına yöneldiği öne sürüldü. Avrupa’daki sahaflardan toplu alımlar yapıldığı, kitapların dijital ortama aktarıldıktan sonra fiziksel nüshalarının imha edildiği iddiası kitap dünyasında tartışma yarattı.

Yapay zekâ şirketlerinin internette erişilebilen verilerin büyük bölümünü tüketmesinin ardından bu kez sahaf raflarına yöneldiği öne sürüldü. Sol Haber’in aktardığına göre, Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki ikinci el kitapçılardan milyonlarca basılı kitap satın alınıyor; eserler taranarak dijital ortama aktarılıyor, ardından da fiziksel nüshaları imha ediliyor.

İddialar ilk olarak Almanya’daki sahafların dikkatini çekti. Mayıs ayından itibaren birçok kitapçı, gece saatlerinde peş peşe verilen otomatik siparişlerle karşılaştı. Kısa süre içinde Fransa, Avusturya ve diğer Avrupa ülkelerindeki sahafların da benzer siparişler aldığını bildirmesi, bunun bireysel alıcılardan çok organize bir operasyon olduğu yorumlarına neden oldu.

Nadir eserler değil, “unutulmuş” kitaplar

Satın alınan kitapların büyük bölümünü koleksiyon değeri taşıyan nadir baskılar oluşturmuyor. Bunun yerine 1970 sonrasında yayımlanmış, ISBN numarasına sahip, uzun süredir raflarda bekleyen kurgu dışı eserlerin tercih edildiği belirtiliyor. Hukuk, tarih, ekonomi, mühendislik, dil, yemek ve yerel kültür gibi alanlardaki kitaplar özellikle ilgi görüyor.

Sahafların dikkat çektiği bir başka ayrıntı ise her kitaptan yalnızca tek nüsha satın alınması. Bu durumun, kitapların yeniden satış amacıyla değil, dijitalleştirilerek yapay zekâ eğitiminde kullanılmak üzere toplandığı iddiasını güçlendirdiği ifade ediliyor.

İnternet yetmeyince basılı kitaplara yöneldiler

Uzmanlara göre büyük dil modellerini geliştiren şirketler, internette serbestçe erişilebilen verilerin büyük bölümünü zaten kullanmış durumda. Bu nedenle dijital ortamda bulunmayan veya sınırlı erişime açık basılı eserler, yeni ve daha çeşitli veri kaynakları olarak öne çıkıyor.

Kanada merkezli Zoom Books ise iddiaları reddederek faaliyetlerinin olağan ikinci el kitap ticareti kapsamında yürütüldüğünü savundu.

Tartışma yalnızca telifle sınırlı değil

Konu, telif hakkı tartışmalarının yanı sıra kültürel miras açısından da soru işaretleri doğuruyor. Haberde, yapay zekâ şirketi Anthropic’in de benzer yöntemlerle satın aldığı kitapları tarayarak modellerini eğitmek için kullandığı ve ABD’de bu uygulamaya ilişkin “adil kullanım” (fair use) kapsamında emsal niteliğinde bir mahkeme kararının bulunduğu hatırlatılıyor.

Sahaflar ise asıl kaygının ekonomik değil kültürel olduğunu söylüyor. Onlara göre ikinci el kitapçılar, baskısı tükenmiş eserlerin okurlarla buluşmasını sağlayan önemli bir dolaşım ağı oluşturuyor. Bu kitapların dijital kopyaları alındıktan sonra fiziksel olarak yok edilmesi, özellikle gelecekte yeniden basılması mümkün olmayabilecek eserlerin korunması açısından endişe verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.