
Bu yazıda, Elif Derviş’in Bilgi Yayınevi’nden çıkan Uyuşma adlı romanında ilgimi çeken kısımlar üzerine bir okur olarak yaptığım yorumların ardından, kitabın yazarına yönelttiğim sorular yer alıyor.
Söyleşi: Merve Gülçin Koçakoğlu
Roman, adını aldığı “uyuşma” kavramını ölüm karşısında hissedilen bir şaşkınlık ve kavrayamama hali olarak ele alıyor. Temelde bir yas ve yolculuk öyküsünü anlatıyor. Valhaf adlı karakterimiz önce oğlunu, ardından karısını kaybediyor. Okurken bu yolculuğun Valhaf’ın zihninde mi yoksa alternatif bir dünyada mı yaşandığını ilk etapta irdelemesem de ilerleyen süreçte bunu, yas sürecinin inşa ettiği alternatif bir dünya olarak yorumluyorum. Elif Derviş yaşananları simgeleştirip bu yas sürecini içsel monologlara yahut psikolojik tahlillere gerek dahi duymadan okuyucuyu Valhaf’ın acısıyla özdeşleştireceği bir yerden aktarıyor.
Freud (1917), yas ile melankoliyi aynı metinde benzer yanlarını karşılaştırarak ele alır. Yas süreciyle melankoliyi (yani depresyonu) ayırt etmek ilk bakışta güçtür. Klokhel ile olan “Unutuş” bölümünde Valhaf’ı, tam da melankolik birinden duyabileceğimiz bir söylemle buluruz: “Kimseye yardım falan etmek istemiyorum ben… kendime ne hayrım var ki başkasına olsun.” (s. 42) Melankoli ile yas arasındaki temel ayrımlardan biri, melankolik kişinin özsaygısının da bozulmaya uğramasıdır. Valhaf, ölüm karşısında bir anlam kaybıyla yüzleşirken; bilge adam arketipiyle eşleştirebileceğimiz Klokhel, öylesine yaşamamak gerektiğinden ve hayatın her haline saygı duymaktan söz eder. Burada akla Rilke’nin “Hayatın her duruma hakkı vardır” dizesi geliyor; yani ölümü de yaşamın bir hakkı olarak görmek ve ölümsüz bir yaşamın olamayacağını kavramayı istemek. Uyuşma romanında, tıpkı gerçek yasta olduğu gibi kayıp net bir ölüm ve ayrılıktır; oysa melankolide kaybımızın ne olduğunu genellikle tam olarak bilemeyiz. Dolayısıyla Valhaf’ın acısı görünürde net bir kayba dayansa da bu kayıpla birlikte asıl neyi kaybettiğini bilememesi de pekâlâ mümkündür.
Uyuşma romanında yaratılan bu kayıp duygusunun sizdeki yeri nedir, nereden gelmektedir?
Kayıp hepimizin yaşadığı bir deneyim; irili ufaklı, çok ciddi olan veya olmayan şekillerde hepimiz hayatımızın bir noktasında onunla karşılaşıyoruz. Ama dürüst olmak gerekirse, romandaki gibi büyük bir kayıp duygusunu kendi hayatımda hiç yaşamadım, kimse için de dilemem. Bu kitabı yazarken önceden belirlenmiş bir amacım veya hedefim yoktu; genelde benden o an ne çıkıyorsa ona bakmaya çalışıyorum. Kayıp duygusunu anlayabilmek için mutlaka çok büyük trajediler yaşamamız gerektiğini düşünmüyorum. Elbette bu kitaptaki gibi büyük kayıplar yaşayanları ‘tamamen anladım, acılarını dibine kadar hissettim’ gibi bir iddiam olamaz, bu haddim de değil.
Ancak şunu gözlemliyorum: Bir cenazeye gittiğimizde, vefat eden kişiyi tanımasak bile yakın arkadaşımızın acısına ortak olur, çok üzülür ve ağlarız. Aslında o anlarda bu kaybı kendi ailemizle özdeşleştirerek, bir gün bizim de bunu yaşayabileceğimiz düşüncesiyle o acıyı derinden hissediyoruz. Galiba cenazelerde giden kadar, gitme ihtimali olanlara da ağlıyoruz; sanırım kitaptaki duygu biraz buradan beslendi. İlginç bir şekilde, kitabı bitirmeye yaklaştığım dönemde babam ciddi bir rahatsızlık geçirdi. Kitaba başlamamla bir ilgisi olmasa da teslim etmeden hemen önce o korkuyu yakinen hissetmemin yazılışına ve bitişine mutlaka bir etkisi olmuştur. Siz ne kadar planlarsanız planlayın, dışarıdan gelen bir etkilenme kitabın kendi kendine farklı bir yöne evrilmesine neden olabiliyor. Nihayetinde bu yoğun kayıp duygusu sadece ölümle değil; büyük ayrılıklar ve kopuşlarla da hayatımıza girebiliyor. Ölümle kıyaslanamaz belki ama hissedilen o derin acı, isyan ve anlayamama hali aslında aynı yas duygusuna işaret ediyor.
Önceki sorumun yanıtını da içerebileceğini hissettiğim bir yerden soruyorum. Her yazarın farklı bir yaratım süreci oluyor, kimi ne anlatacağına önceden karar veriyor ince ve titiz planlarla ilerliyor, kimi ne yazacağını dahi bilmeden başlıyor yazmaya. Uyuşma nasıl bir yazma sürecinin ürünü?
Uyuşma benim için çok ilginç bir süreçti. Yaklaşık on sene önce; uzaklarda bir balıkçı köyünde yaşayan, çekik gözlü, siyah saçlı, beyaz tenli Uzak Doğulu bir adamın hikâyesi gibi başladı. Fakat ortaya çıkışı ilk etapta bir balıkçı olarak değil, sadece bir ‘dip oda’ fikriyle oldu. Hatta bu, benim için kitabın ilk adıydı. Yıllardır yaşadığım evimin gerçekten en dibinde yer alan, sadece çamaşırların biriktiği ve ütü beklediği darmadağın bir oda var. Romanı yazmaya başladığımda; sabahın köründe, ev ahalisi uyanmadan o en sessiz zamanda kalkıp o çamaşırların yanına kıvrılarak yazıyordum.
Uyuşma’daki Beyaz Ev’de Valhaf’ın kaldığı odanın giriş kapısının karşısında yer alan ve bir yere açılmayan o kapı, tamamen bizim evdeki o odanın balkon kapısına bakarak ortaya çıktı. Dolayısıyla ilk başlangıç, bir yere açılmayan bir kapı fikriyle şekillendi.
Başlangıçta ne anlatmak istediğimi tam olarak bilmeyerek yola çıktım. Seneler sonra, roman olmasını istediğim bu metne geri döndüm. Konu çok dallanıp budaklandığı ve kafamda birkaç kitaba genişleyebilecek fikirler canlandığı için ilk başta toparlamakta çok zorlanmıştım. O sıralar katıldığım bir atölyede, hocamın yönlendirmeleriyle hikâyeyi nasıl sınırlandıracağımı keşfettim ve kabataslak bir çatı oluşturdum. Derslerde öğretilen o klasik giriş, gelişme ve sonuç matematiğiyle kaba bir plan yaptım. Ancak yazmaya oturduğum anda o çatının içi genişliyor; bir sürü şey atılıp ekleniyor ve süreç tamamen organik ilerliyor. Hatta başlangıçta belirlediğim son bile değişti. Ben bu konuda akışa çok güvenen bir insanım; çünkü yazarken hiç öngörmediğim, tahmin etmediğim şeyler çıkıyor.
Uyuşma, çok uzun zamana yayılan, çok farklı bir yerden çıkıp başka bir şeye evrilen ve bu evrilmeye izin verdiğim bir sürecin ürünü oldu. Bu on yıllık süreçte kendi hayatımda olup bitenlerin de Valhaf’ın hikâyesiyle doğrudan bağlantısı vardı. Dışarıdan bakıldığında, hayatını bilmediğim bir balıkçının, evladını ve karısını kaybedip yollara düşen bir erkek karakterin hikâyesi benimle çok bağlantısız görünebilir. Ancak hepimizin gizli bağlarla birbirimize bağlı olduğuna ve kolektif bilince çok inanıyorum. Dolayısıyla Uyuşma; çok uzun süren, beni hayatta besleyen olumlu ve olumsuz birtakım deneyimlerin ara ara etki ettiği bir süreçtir.
Romanın ikinci yarısında karşımıza çıkan sahnelerin, ilk başlangıç fikrini oluşturan kısımlar olduğunu anlıyoruz öyleyse. Uyuşma’nın da ilk tohumunun o “dip oda” ve “bir yere açılmayan kapı fikri” olması, tam bir evreka anı sayılır. O ilk ana gittiğinizde o kapı karşısında ne hissettiniz? O kapı üzerine düşünmeye başladığınız o ilk anda ne oldu?
O kapıyı düşündüğüm sırada Valhaf henüz ortaya çıkmamıştı; sadece bir adamın hikâyesi olacağını biliyordum. Belki o sırada kendim de yazma sürecinde olduğum için, kafamda çok az eşyası olan ufak bir odada çalışan, yazıp çizen bir erkek karakter canlanmıştı. Odaya giriş kapısıyla arka balkon kapısının karşı karşıya denk geldiğini fark ettiğim an, arkasında hiçbir şey olmayan, sadece kapı görünümünde bir yer hayal ettim. O kapının arkasında Valhaf’ın çıkış yolunun olması ve hikâyenin bende başlaması çok daha sonra gerçekleşti.
İlk başta aklımda sadece yazı çiziyle uğraşan, kendini bir odaya kapatmış, masasının başında okuyup yazan bir karakter vardı. Tek bildiğim şey bu karakterin bir yolculuğa çıkacağıydı ama nasıl bir yolculuk olacağına dair hiçbir fikrim yoktu. İç içe geçmiş iki kitap gibi, paralel evrenler gibi iki farklı hikâyenin aynı anda akması o dönem aklımdan geçmişti. Çok uzun zaman olduğu için galiba hatırladıklarım bu kadar.
“Valhaf bir balıkçı. “Sessiz Hikâyeler” adlı bölümde yaşlı adam, Valhaf’a karısı ölen bir denizcinin hikâyesini hediye ediyor; yani bir anlamda ona kendi hikâyesini yeniden sunuyor. Ancak dağın arkasından, ormanın içinden gelen Valhaf, “kitap” denen nesnenin ne olduğunu bile bilmemektedir. Bu durum, yas sürecinde dünyaya yabancılaşan ve hayatla irtibatını koparan bir adamı çağrıştırır; öyle ki adını bile söyleyemez. Çünkü Valhaf’ın geldiği yer; “İnsanların birbirini çok konuşmadan anladığı, dağın ardındaki dünyayı hiç bilmeden yüz yıllardır aynı şekilde yaşadıkları bir köydü…hayat burada doğayla sonsuz uyum içinde akar, rüzgâra karşı yürünmez, okyanusla boğuşulmaz…” Fakat aynı zamanda Valhaf oğlunu bir fırtınada kaybetmiştir. Oğlu denize inmiş ve karısı Anuyek yine oğlunu aramak için fırtınada yaralanmış ve ölmüştü. Rüzgâra karşı yürünmüyorsa bile Valhaf ilk defa yaşadığı bu köyü ölümle karşılaştığında terk eder ve denizin, dağların ötesindeki dünyaya geçer. Deniz, yaratıcı metinlerde simgesel olarak çoğunlukla “öteki”ni işaret eder. Diğer yandan deniz ve doğanın kendisi, Valhaf’ın müdahale edemediği, çocuğunu ve karısını elinden alan dışsal bir düzlemi temsil eder. Ölümün bile “dalından düşen bir yapraktan” farksız görüldüğü bu köyü Valhaf, ancak yasını yaşayabilmek için terk eder.
Valhaf’ın geldiği ve kaybın yaşandığı köy; hayvanların birer rehber kabul edildiği, etlerinin yenilmediği, balıkların çiğnenmediği, savaştan kaçan ataların dağın arkasında yaşamaya başladıkları için yaban köylü isimlerini aldıkları, öldürmenin yasak olduğu bir dünya. Romanda karısını ve çocuğunu kaybeden adamın büyük bir çöküntü içinde yola çıkması ilginçtir. Öyle ki uzun süreler yemek dahi yiyemez Valhaf fakat yola çıkmıştır bir kere. Bulunduğu yerden gitmelidir. Kendine bakacak gücü yoksa da yola çıkmak bundan önce gelmiştir. Yasını, yabancılaşmasını, melankolisini yolculuk içinde erittiğini düşünmek pekâlâ mümkünse de tam aksine bu yolculuğu garipsemek de mümkündür.”

Sizce Valhaf neden yola çıktı?
Bence Valhaf ne yapacağını bilmediği için yola çıktı. Valhaf’ın hikâyesinde o çaresizlik hissi bende çok yoğundu. Ölümün çok doğal karşılandığı, tabiatı gereği herkesin öleceğinin kabul edildiği bir köyde yaşayan Valhaf, hayatında ilk defa ne yapacağını bilemez hale geliyor. Eve girme sebebi, her sabah balığa çıkma amacı, yani yaşam amacı bir anda yok oluyor. Okurdaki yansıması nedir bilemem ama bendeki hissiyat, o acıyla nasıl baş edeceğine dair hiçbir fikri olmadığından, çaresizlikten kendini yollara vurduğu yönünde. Kendisine sorsak ne derdi, onu ben de bilmiyorum.
“‘Sudan Gelen’ adlı bölümde yaşlı adam, aç olan Valhaf’a pişmiş balık ikram ederken balıklar hakkında şöyle der: “Balıklar bizim koruyucu su ruhlarımız. Onları yemeyiz, sadece yutup bize güçlerini geçirmelerini sağlarız. Denizdeyken korunmak için.” (s. 56) Balık, yaratım ürünlerinde fallik bir nesne olarak karşımıza çıkar. Balığı koruyucu olarak atamak ve onu çiğnememek. Gücü kabul etmek ve onu çiğnememek. Böylece ötekinin kurallarının olduğu yerde yani denizde korunmak. Bu durum, ilk oral ihtiyaçların karşılandığı ve bebeğin henüz dişleri olmadan beslendiği dönemi de hatırlatır: Çiğnemeden yutmak. Metinde “yememek” ve “yutmak” arasında net bir ayrım yapılarak kendine katma eylemi vurgulanır. Melanie Klein (1946), bebeğin memeyi ısırdığı dönemde hem anneyi “parçalama” hem de “kötü bir şey yapmış olma” fantezisine kapıldığından, saldırgan dürtüler ile sevgi ve düşmanlığın iç içe geçtiğinden söz eder. Bebek, memeyi çiğneme eylemini bilinçdışı düzeyde anneye zarar verme olarak deneyimler. Dolayısıyla bu sahnede denizin balıklarını çiğnememek, söz konusu suçluluk ve saldırganlık fantezilerinden bir kurtulma imgesi olarak okunabilir. Sahnenin devamında yaşlı adamın balık başlarını kedilere ayırdığını duyan Valhaf, “…balığın başı gözleriyle birlikte suya geri atılır ki suda diğer yardımcı ruhları bulup tekrar büyüyebilsin…” (s. 58) der. Balığın başı gözleriyle birlikte kutsaldır; bakış yok edilmez, yani kurallar çiğnenemez.”
Yaratım sürecinizde sürreal öğelerin ortaya çıkışı üzerine ne dersiniz? Balıkla ilgili bölümleri yazma süreciniz nasıl gerçekleşti?
Sürreal öğeleri çok seviyorum. Çocukluğumdan beri, başta Dali olmak üzere sürrealizmle ilgilenen sanatçılara büyük hayranlık duymuşumdur. Hayal gücüne hiçbir gem vurmadan ortaya çıkmasına izin vermek; dışarıdan bakıldığında saçma sapan ya da tuhaf görünen öğelerin bir araya gelerek okuyucuda belli çağrışımlar sunan bir bütünlük oluşturması beni her zaman etkilemiştir. Ölüm ve kayıp gibi ağır konuları bu şekilde işlediğimde daha rahat yazabiliyorum. Öbür türlü, sosyal gerçekçi ve dramatik bir tarzda yazmaya çalışırsam bu süreç benim için bir keyiften ziyade acıya dönüşüyor. Elbette bunu yapanlar var ve çok kıymetli, ama ben biraz daha kendi hayal dünyamda kaybolmayı seviyorum.
Balıkla ilgili bölümlere, balığın kafasını yememeleri gibi detaylara gelirsek; bu muhtemelen benim uzun süredir etyemez ve vejetaryen olmamın etkisi, hani onun oraya dahil olması. Tabii ki bunu metne ‘ben vejetaryenim’ diye bilinçli bir şekilde, kendimi anlatmak amacıyla koymadım. Bunun zorlama bir yöntem olduğunu düşünüyorum. Ancak bu bir yapbozsa; canlılara kendi canları kadar saygı duymanın ve tabiatla bir olmanın bu kadar belirgin olduğu bir köy ortamına bu detay çok uygun düştü. Bunu hissiyat olarak derinden duyumsadığım için hikâye o şekilde gelişti. Balıkla ilgili sembollerin okuyucu tarafından nasıl algılanacağı veya hayatıyla nasıl bir bağlantı kuracağı tamamen okurla ilgilidir. Kitap bittiği anda benden çıkıyor. Yüz kişi okuyup yüz farklı şey anladıysa hepsi kabulümdür. Benim buna bir şey deme hakkım yok; çünkü o artık yaratılmış bir şeydir ve kimde ne çağrışım yapıyorsa o kişi için doğrudur.
“Bir diğer sürreal sahne ise karısı ve oğlunun ölümünden sonra Valhaf’ın ölü bedenleri ormana götürüp bir geyikle karşılaştığı bölümdür. Valhaf ölüleri gömmez, onları geyiğin boynuzlarına takar ve geyik ormanda kaybolur. Ölülüler gömülmez çünkü Valhaf’ın yaşadığı dünyada ‘İnsan, hayvan, bitki, su, hava, taş, toprak. Hepsi birdi.’”
Geyik-boynuzlar-ölü bedenler. Size neleri çağrıştırıyor?
Şu an sorduğun için üzerinde düşünüyorum; bana çok sakin bir gücü çağrıştırıyor. Geyikleri zaten çok severim; ormanda uzaktan bakan, çok az ayak sesiyle dolaşan ve bir anda beliren ya da kaybolan büyüleyici canlılardır. Boynuzlar ise hem gücü hem de zarafeti barındırıyor; bir ırmağın kolları, bir ağacın dalları ya da kökleri gibi yolları andırıyor. Ölü bedenler ise o boynuzların taşıyabileceği en hassas şeylerden biri gibi. Kırılganlıkla gücün bir arada olduğu bir imge; geyik, boynuz ve ölü bedenler hem kırılganlığı hem burada olma halini hem de sadece beden olma durumunu simgeliyor. Belki de bu soru üzerine daha sonra tekrar düşünmem gerekir.
““Dünyanın Ortasındaki Köprü” adlı bölümde Valhaf, kadının balık çorbası pişirdiği, adamın ıslak tütün çiğnediği etkileyici bir rüya görür. Rüyada kendi çocukluğu, küçük bir kız, bez bir bebek ve deniz vardır. İskelenin ucunda otururlarken küçük kız bebeğini denize düşürür ve ardından kendisi de suya atlar. Valhaf, ailesinin ölümüne bu kez kendi çocukluğu üzerinden bakar. Küçük kıza “Beni bırak gideyim” dese de asıl giden küçük kız ve bez bebek olur. Sanki Valhaf’ın bu yolculuğa çıkabilmesi için onların gitmesi gerekmektedir ya da onlar gittiği için mi bu yolculuk başlamıştır, bu nokta muğlaklaşır. Kızın ardından denizin buz tutması ise ölümün onlara uzanmasını engelleyen, yaşam ile ölüm arasındaki o sınırı gösterir. Bu kısım, Valhaf’ın ölümü ve “Ölmek böyle bir şey mi acaba?” sorusunu ilk kez sorguladığı bir çocukluk anısına götürür bizi. Bölümün sonunda yazan “Dünyanın Ortasındaki Köprü’de Yolun Yarısı’nda” ifadesi, tam olarak yasın ortasını işaret eder. Metindeki ifadeyle, “Ne yaşanması gerekiyorsa sadece onun yaşandığı şu andan ibaret bir yerdeydi Valhaf.” (s.62) Buradaki rehber kedi Duman’ın “Geçecek. Biraz sabır, biraz inanç” şeklindeki teselli cümlesi ve ilerleyen bölümlerdeki ipuçları, onun sadece ölen bir kedinin hayaleti değil, Valhaf’ın annesiyle de ilişkilendirdiği bir yerden anlatıldığını ileri ki bölümlerde görüyoruz.”
Düz mantıkla kediniz Miyu’nun (yazarın kendi kedisi) Duman’a ilham vermiş olabileceğini söyleyebilir miyim?
Bu hayır. Net bir hayır. Çünkü kitabı yazdığım sırada Miyu henüz hayatımda yoktu. Fakat ortaokul yıllarımdan, yani 11-12 yaşlarımdan beri hayatımda hep kedi oldu; hem ailemle yaşarken hem de kendi evime geçtiğimde. Kedilere çok hayranım ve pek çok açıdan onları kendime idol olarak görüyorum. Doğaya ve pek çok hayvana hayranlık beslesem de kedilerle çok içli dışlı olduğum için yerleri ayrıdır. Mesela hiç köpek beslemedim; besleseydim kitaba muhtemelen bir köpek dahil olurdu. Kedileri çok iyi gözlemleme şansım oldu ve hissiyat ile yaşama karşı duruş anlamında bizden pek çok konuda üstün olduklarını düşünüyor, onlara çok saygı duyuyorum. Kitaptaki Duman için ilham kaynağı Miyu değil ama o dönem hayatımda 18 yıl boyunca benimle olan Haydut vardı. Kitap sürecinde onu da kaybettim ve bu benim için çok büyük bir kayıptı. Ancak tek bir kediden ziyade, kedilerin genel olarak birer rehber olduğuna inandığım için romanda Duman karakterine yer verdim.
“Uzun bir yolculuğun ardından vardığı Beyaz Ev’de Valhaf, iki güne yakın adeta ölü gibi uyur. Bu evde kimse soruların cevabını bilmez çıkışa yaklaşıldığında cevaplar görünür olur. Valhaf için giriş ve çıkış için tek bir kapı vardır. “Her çıkış sahibine görünür.” (s. 75). Valhaf bu Beyaz Evde öncesinde acısını unutmaya çalıştığı bir sürecin sonunda acısını, yasını ve geldiği yeri hatırlar. Bu evde acısını tekrar anımsadığı an çıkış ona görünür. Beyaz Ev, zorlu hayatlar yaşamış insanlarla doludur; herkes iyileşmeyi ve çıkışın görünmesini beklerken bir yandan da birbirinin acısını hafifletmeye çalışır. Valhaf buraya ilk vardığında annesini, ardından babasıyla olan bir anısını hatırlar. Annesi onu teselli ederken, babasıyla olan anı ise yoğun bir suçluluk duygusunu barındırır. Çocukken avucunu iğneli bir yaratık sokmuş, babası önce canlıyı sonra iğneyi çıkarmıştır. Babası onu teselli ederken, iğnesini bırakan böceğin öleceğini ama kendisinin yarına hiçbir şey hissetmeyeceğini söylemiştir. Valhaf bundan suçluluk duyar; böcek onu sokmasaydı ölmeyecektir. Üstelik o iğne, Valhaf’ı bir gün boyunca uyuşturmuştur. Bu bir uyuşmadır: Eli uyuşsa da acının bedelini ölümle ödeyen kendisi değil, ona bu acıyı veren canlı olmuştur. Oğlu ve karısını kaybeden Valhaf’ı da benzer bir acı uyuşturur; fakat bu kez uyuşmadan önce ölümün kendisi vardır. Kayıp, başlı başına bir iğnedir ve verilen ilk tepki uyuşmadır. Valhaf’ı asıl suçluluk duygusuna itecek olan ise yasın ilerlemesi, yani bu uyuşma halinin yavaş yavaş son bulması olacaktır.”
Valhaf için karısının ve oğlunun ölümünden kendini sorumlu tutan bir tür suçluluk duygusu var mıdır?
Suçluluk duygusu yaratabilecek tek şey; kitabın en başında, henüz ailesini kaybetmeden ve bundan haberi yokken yaşadığı o kırık dökük kulübedeki halidir. Bütün günü denizde geçirmesine rağmen, eve döndüğünde çocuğun sürekli soru sormasından, hareketliliğinden ve sesten bunalıp akşamları bile sadece tek başına kalma ihtiyacıyla iskeleye geri gitmesi belki buna yol açabilir. Bu durum, yoğun sevgiye rağmen çocukların hareketliliğiyle baş edemeyen tüm ebeveynlerde zaman zaman görülebilecek bir kaçma isteğidir. Kendi içinde böyle bir suçluluk hissi barındırıyor olabilir ama benim özellikle karakteri suçlu hissettirmek için çabaladığım bir durum yoktu.
Şu an sorduğun için düşünüyorum; Beyaz Ev’deki o tek başına annelik yapan kadın ve çocuğuyla Valhaf arasında kurulan bağ, çok üzerine düşünerek yazdığım bir şey değildi. O karakterler yazım sürecinde kendiliğinden ortaya çıktı; ‘onları buraya koyayım da Valhaf’ın sağaltıcısı olsunlar’ gibi bir niyetim yoktu. Ancak Valhaf’ın o çocuğa gösterdiği ilgi ve kadına duyduğu şefkat, belki de kendi ailesine zamanında veremediği şeylerin bir telafisi olarak okunabilir. Tabii bunun kararı yine okura kalıyor.
“Valhaf’ın yasını Beyaz Evde yaşadığını düşünüyorum. Yası yaşamak için yolculuktan çok durmak gerekiyor. Valhaf’ın yolculuğu ise yasını tutacak bir yer bulmak. Çatışmanın ise “ölümün kabullenilmesi” üzerine yapılan söylem gibi gelmekte. Valhaf’ın doğduğu köyde insan ve doğa birdir; ancak tam da bu yüzden orada acısını özgürce yaşaması mümkün olmamıştır. O, ancak öte dünyaya, bizim dünyamıza, gelerek ölüm karşısındaki acısını deneyimleyebilir. Bu yönüyle tersine bir yolculuktur bu. Doğayı kendimize “öteki” olarak konumlandırmadığımız bir evrende, ölüme isyan etmek ve yas aracılığıyla olağan akışa kafa tutmak mümkün olmayacaktır. Valhaf’ın yaşadığı dünyada yani aslında ölümle karşılaşmayana kadar yaşadığımız dünyada ölüme yer bulmak güçtür. Bu durum aynı zamanda kayıp yaşayan kişinin yasa duyduğu isyanı da gösterir. Yasa karşı gösterilen bu isyan, yas sürecinin her zaman doğal ve kendiliğinden gerçekleşmeyebileceğinin, bilincinde olmadan bu sürece direnç gösterdiğimizi söyler.”

















