Fransa’da edebiyat dünyasının son dönemdeki dikkat çeken isimlerinden Thélyson Orélien, ödüllü romanını yapay zekayla yazdığı iddiasıyla gündemde. Orélien suçlamaları reddederken, bugün Kanada’da yayımlanan bazı eski yazılarıyla ilgili intihal iddiaları da ortaya çıktı.
Kanada-Haiti kökenli yazar Thélyson Orélien’in ilk romanı C’était ça ou mourir (Böyleydi ya da ölmek), Fransa’daki edebiyat dünyasında tartışmaların odağına yerleşti. 38 yaşındaki yazarın romanı, 21 Eylül’de Prix du Roman Fnac ödülünü kazandı ve Goncourt, Renaudot ve Femina gibi önemli ödüllerin yarışında yer aldı. Roman Fransa’da beş haftada yaklaşık 35 bin adet sattı.
Tartışma, X’te “Balance ton Claude” adıyla faaliyet gösteren anonim bir hesabın, romanın “neredeyse tamamının” yapay zeka tarafından yazıldığını öne sürmesiyle başladı. Hesap, iddiasını metinden alınan bölümlerin yapay zeka tarafından üretilen metinleri tespit etmek amacıyla kullanılan Pangram adlı araçta analiz edilmesine dayandırdı. Paylaşım kısa sürede yayıldı ve binin üzerinde kez paylaşılırken yaklaşık 4 milyon görüntülenmeye ulaştı.
Orélien: “Yapay zeka kullanmadım”
Orélien suçlamaları kesin bir dille reddetti. La Presse gazetesine konuşan yazar, romanını yazarken metin üretmek amacıyla hiçbir zaman yapay zeka kullanmadığını söyledi. Orélien, roman üzerinde çalışmaya 2017’de başladığını, ilk metin biçiminin ise 2019’da ortaya çıktığını belirtti.
Yazar ayrıca Fransa’ya gelişinden bu yana ırkçı saldırılarla karşılaştığını ve yapay zeka suçlamalarının da bu bağlamdan bağımsız değerlendirilemeyeceğini ifade etti. Orélien, iddialara karşı yayıncılarıyla birlikte çalışarak yazarlık sürecini belgelemeye hazırlandığını söyledi.
Romanın Fransız yayıncısı Grasset, yazara yönelik suçlamaları reddederek “kötü niyetli” iddialara karşı çıktığını açıkladı. Romanın Kanada’daki yayıncısı Boréal de Orélien’in çalışmasına duyduğu güveni dile getirdi ancak ortaya atılan iddiaları ciddiye aldığını bildirdi.
Pangram sonucu tartışmayı büyüttü
Tartışmanın önemli unsurlarından biri, yapay zeka tespit araçlarının güvenilirliği oldu. Le Monde, romanın yarısından fazlasını Pangram üzerinden analiz ettiğini ve aracın örneklerin yüzde 95’inden fazlasını yapay zeka tarafından üretilmiş olarak değerlendirdiğini aktardı. Ancak gazete, bu tür araçların çalışma yöntemlerinin tamamen şeffaf olmadığını ve özellikle Fransızca gibi İngilizce dışındaki dillerde doğruluk oranlarının düşebileceğine ilişkin uzman görüşlerine de yer verdi.
Pangram’ın sonuçları bu nedenle tek başına Orélien’in yapay zeka kullandığını kanıtlayan bir delil olarak değerlendirilmiyor. Yapay zeka tespit araçlarının insan tarafından yazılmış metinleri yanlış biçimde yapay zeka ürünü olarak işaretleyebildiği daha önce de tartışma konusu olmuştu.
Tartışmaya yeni bir başlık eklendi
24 Eylül’de tartışma yeni bir boyut kazandı. Kanada’daki La Presse, Orélien’in 2013’te yayımlanan bir yazısının büyük bölümünün, birkaç gün önce Filipinler’deki The Philippine Star gazetesinde yayımlanmış bir makalenin hafifçe değiştirilmiş çevirisi olduğunu öne sürdü. Kanada’daki yayın organları ayrıca yazarın daha önce yayımladığı bazı başka metinlerde de intihal niteliğinde pasajlar bulunduğunu bildirdi.
Radio-Canada’nın aktardığı bir başka iddia ise Orélien’in 2010’lu yıllarda bir ödül kazanan öyküsünde Louis Pauwels ve Jacques Bergier’nin 1960 tarihli Le Matin des Magiciens adlı kitabından cümlelerin kullanıldığı yönünde.
Boréal, yeni iddiaların ardından yaptığı açıklamada hem yapay zeka kullanımına ilişkin suçlamaları hem de diğer iddiaları ciddi biçimde değerlendirdiğini ve konuyu aydınlatmak için yazarla birlikte çalıştığını duyurdu.
Orélien’in romanı hakkındaki yapay zeka iddiası ise şu aşamada yazar tarafından reddediliyor; yayıncıları da romanın yapay zeka tarafından yazıldığı iddiasını kabul etmiş değil. Böylece Fransa’daki tartışma, yalnızca bir yazarın yapay zeka kullanıp kullanmadığı sorusunun ötesine geçerek, edebiyatta yapay zeka tespit araçlarının güvenilirliği, yazarlık sürecinin nasıl kanıtlanabileceği ve dijital çağda özgünlüğün nasıl denetleneceği sorularını da gündeme taşıyor.
