Arap edebiyatının uluslararası yayıncılık pazarında daha fazla yer bulmasının önündeki engeller, Frankfurt Kitap Fuarı kapsamında yeniden gündeme geldi. Mısırlı yayıncı Sherif Bakr, yabancı yayıncıların Arap edebiyatındaki çeşitliliği yeterince tanımadığını belirterek çeviri haklarının satışından dağıtıma, finansal işlemlerden tanıtıma kadar uzanan sorunlara dikkat çekti.
Kahire merkezli Al Arabi Publishing and Distributing’in genel müdürü Bakr, The National gazetesine yaptığı açıklamada, uluslararası yayıncıların Arapça yayımlanan kitapların kapsamı ve niteliği konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığını söyledi. Bakr’a göre bu durum, Arap edebiyatının farklı tür ve yazarlardan oluşan geniş yelpazesinin uluslararası okurlara ulaşmasını zorlaştırıyor.
Bu sorunu aşmayı amaçlayan girişimlerden biri, çağdaş Arap edebiyatını uluslararası yayıncılara tanıtmak üzere hazırlanan Arab Voices platformu. Avrupa Birliği tarafından desteklenen ve temmuz ayında çevrimiçi olarak genişletilen platform, Arap dünyasından farklı ülkelerde yayımlanan eserleri yabancı yayıncılarla buluşturmayı hedefliyor.
İlk olarak 2020’de 32 Mısırlı yazarın kitabını içeren basılı bir katalog olarak başlayan girişim, bugün 22 ülkeden 200 eseri kapsıyor. Platformda Filistinli yazar Bassem Khandaqji’nin 2024 Uluslararası Arap Romanı Ödülü’nü kazanan A Mask, the Colour of the Sky adlı romanı ile Mısırlı yazar Adel Esmat’ın At the End of Time ve Nora Nagi’nin The Fuel House adlı eserleri de yer alıyor.
Bakr, Arap edebiyatının yalnızca uluslararası alanda tanınan yazarlarla sınırlı kalmaması gerektiğini vurguluyor. Polisiye, fantastik edebiyat, kadın yazarların eserleri ve farklı türlerdeki çağdaş romanlar da platform aracılığıyla uluslararası yayıncıların dikkatine sunuluyor.
Çeviri hakları ve ekonomik engeller
Arap edebiyatının başka dillere çevrilmesinin önündeki sorunlar yalnızca eserlerin tanıtımıyla sınırlı değil. Uluslararası kitap fuarlarına katılım, yabancı yayıncılarla bağlantı kurma ve çeviri hakları konusunda anlaşmalar yapma imkânı sağlasa da bu süreçler, özellikle küçük ve orta ölçekli yayınevleri için önemli maliyetler doğuruyor.
Bakr, yabancı yayıncıların ve edebiyat ajanslarının bazen Ortadoğu’daki yayınevlerinin karşılaştığı lojistik ve finansal güçlükleri yeterince dikkate almadığını belirtiyor. Yurt dışına ücretsiz kitap gönderme zorunluluklarının nakliye maliyetlerini artırabildiğini söyleyen yayıncı, uluslararası telif ödemelerinde yaşanan bankacılık sorunlarının da süreci güçleştirdiğini aktarıyor.
Bu engeller, yayınevlerinin uluslararası pazarda görünürlük kazanmasını ve eserlerinin başka dillere çevrilmesini zorlaştırıyor. Çeviri projelerinin maliyeti ve hedef ülkelerdeki tanıtım olanakları da hangi kitapların yayımlanacağına ilişkin kararları etkiliyor.
Uluslararası görünürlük için işbirliği çağrısı
Arap edebiyatının uluslararası dolaşımını artırmayı amaçlayan bir diğer girişim, çağdaş Arap edebiyatını Fransızca çeviriler üzerinden tanıtmayı hedefleyen Avrupa Birliği destekli Leila projesi. Abu Dabi Arapça Dil Merkezi de From Kalima to the World girişimi kapsamında uluslararası çeviri ve ortak yayıncılık anlaşmaları geliştirmeyi sürdürüyor.
Bakr’a göre Arap edebiyatının uluslararası alanda daha fazla tanınması, yalnızca çeviri anlaşmalarının sayısıyla ölçülemez. Yayınevleri arasında uzun vadeli ilişkiler kurulması, farklı edebiyatların daha görünür hâle gelmesi ve uluslararası yayıncıların Arapça eserleri daha yakından tanıması da bu sürecin önemli parçaları.
Frankfurt Kitap Fuarı’nda gündeme gelen tartışma, Arap edebiyatının uluslararası yayıncılıkta daha fazla yer bulabilmesi için çeviri desteğinin yanı sıra tanıtım, dağıtım ve yayıncılar arası işbirliğinin de güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
