İnsan, geçmişini unuttuğu an gerçekten özgürleşir mi, yoksa kendisini oluşturan en temel parçayı da beraberinde mi yitirir? Bellek yalnızca yaşanmış olayların saklandığı bir depo mudur, yoksa insanın kimliğini, vicdanını ve varoluşunu inşa eden görünmez bir omurga mı? Sim Eunjung ile Choi Hyunyu’nun birlikte kaleme aldığı Timaş Yayınları etiketiyle çıkan Kayıp Anılar Ekspresi, ilk bakışta ölümden sonraki yaşamı konu alan fantastik bir roman izlenimi uyandırsa da okuru asıl olarak bu soruların peşinden sürüklüyor. Fantastik kurgusunu bir amaç olarak değil, insan ruhunu anlamaya yarayan güçlü bir anlatım aracı olarak kullanan roman, hafızayı yalnızca geçmişi saklayan bir alan olarak değil, insanın kimliğini, vicdanını ve geleceğini kuran en temel unsur olarak ele alıyor.
Romanın merkezinde yer alan Samdocheon Ekspresi, yaşam ile ölüm arasındaki sınırda ilerleyen sıra dışı bir tren olmanın ötesinde, insan belleğinin katmanlarında dolaşan simgesel bir mekâna dönüşüyor. Burada yolculuk eden ruhlar, son yargılarına ulaşmadan önce hayatlarını yeniden deneyimliyor; ancak anıları silinenler için bu yolculuk yarım kalıyor. Böylece romanın en çarpıcı düşüncesi ortaya çıkıyor: Bir insan, kendi anıları olmadan gerçekten var olabilir mi?
Bu sorunun cevabını arayan Suhan karakteri, yalnızca kayıp geçmişinin peşinde koşan bir kahraman değildir. Hafızasını kaybetmiş olması onu sürekli sorgulayan, gözlemleyen ve anlamlandırmaya çalışan bir karaktere dönüştürür. Okur da onunla birlikte bu dünyanın kurallarını öğrenir. Bu tercih, romanın fantastik atmosferini erişilebilir kılarken, anlatının duygusal merkezini de güçlendirir. Çünkü Suhan’ın aradığı şey yalnızca geçmişi değil, aynı zamanda kendisidir.
Hafızasını yitirmiş bir insanın en büyük korkusu, yalnızca geçmişini unutmuş olmak değildir; kendisine ait hiçbir duygunun, hiçbir ilişkinin ve hiçbir kararın nedenini artık bilememesidir. İnsan, sevdiğini neden sevdiğini, neden pişman olduğunu ya da hangi acının kendisini bugünkü hâline getirdiğini hatırlayamadığında, kendi benliğine de yabancılaşmaya başlar. Roman boyunca Suhan’ın çabası bu yüzden yalnızca kayıp anıları bulmaya yönelik bir görev olarak okunamaz. O, başkalarının silinen anılarının izini sürerken aslında kendi varlığını yeniden kurmaya çalışır. Her çözülen hikâye, her yerine oturan hatıra parçası, onun “Ben kimim?” sorusuna biraz daha yaklaşmasını sağlar. Başkalarının hafızasını onarmaya çalışırken kendi eksik kimliğini tamamlamaya uğraşması, romanın bireysel hikâyesini evrensel bir arayışa dönüştüren en önemli unsurlardan biridir.
Romanın en güçlü taraflarından biri de tam burada ortaya çıkar. Fantastik dünya ne kadar ayrıntılı olursa olsun, anlatının asıl yükünü insanlar taşır. Ölüm melekleri, kayıp anılar, öte dünya ya da gizemli tren yalnızca dekor değildir; her biri unutmanın, pişmanlığın, yasın ve yüzleşmenin farklı biçimlerini görünür kılan anlatısal araçlara dönüşür. Roman, okuru olağanüstü olaylarla şaşırtmaya çalışmaktan çok, sıradan insanların en kırılgan duygularına yaklaştırmayı hedefler.
Bu yönüyle Kayıp Anılar Ekspresi, polisiye bir gizemin temposuyla psikolojik bir romanın derinliğini aynı potada eritmeyi başarıyor. Her kayıp anı, çözülmesi gereken bir bilmecedir; fakat çözüm yalnızca “Ne oldu?” sorusunu cevaplamaz. Daha önemli olan “İnsan neden unutmak ister?” sorusudur. Romanın asıl gerilimi de tam burada doğar. Kimi zaman bastırılmış bir pişmanlık, kimi zaman yarım kalmış bir sevgi ya da yüzleşilemeyen bir suçluluk, silinen anıların ardındaki gerçek neden olarak belirir. Böylece roman, unutmanın bir kurtuluş değil, çoğu zaman ertelenmiş bir hesaplaşma olduğunu hissettirir.
Romanın bu noktada yaptığı en önemli vurgu, hafızayı yalnızca bireysel bir özellik olarak görmemesidir. Hatırlamak, geçmişi olduğu gibi korumak değil; onunla yüzleşme cesareti gösterebilmektir. Çünkü insanı dönüştüren şey yalnızca yaşadıkları değildir; yaşadıkları karşısında üstlendiği sorumluluktur. Unutmak bazen acıyı hafifletebilir; fakat aynı zamanda pişmanlığı, sevgiyi ve vicdanı da sessizliğe gömebilir. Bu nedenle Kayıp Anılar Ekspresi’nde hafıza, yalnızca zihnin değil, ahlaki varoluşun da taşıyıcısı hâline gelir.
Anlatının en dikkat çekici özelliklerinden biri, her durakta başka bir hayatın kapısının aralanmasıdır. Bu yapı romana episodik bir görünüm kazandırırken, aslında tek ve büyük bir temanın etrafında birleşen hikâyeler oluşturur. Her yolcu farklıdır; ancak hepsinin ortak noktası, insanın geçmişinden bütünüyle kaçamayacağı gerçeğidir. Bu nedenle roman ilerledikçe yalnızca karakterler değil, okur da kendi hafızası üzerine düşünmeye başlar.
Romanın dili de dikkate değer. Dramatik sahnelerin arasına serpiştirilen mizah, özellikle Suhan ile Wonjeong arasındaki diyaloglarda anlatıya canlılık kazandırıyor. Bir yanda sürekli mantık arayan, kuşkucu Suhan; diğer yanda sezgileriyle hareket eden, sıcak ve iyimser Wonjeong… Bu karakter karşıtlığı yalnızca anlatıyı eğlenceli kılmaz, aynı zamanda romanın temel tartışmasını da besler. Akıl ile duygu, geçmiş ile şimdi, unutmak ile hatırlamak arasındaki gerilim karakterler üzerinden de görünür hâle gelir.
Kayıp Anılar Ekspresi’nin en büyük başarısı belki de okurunu sürükleyici bir olay örgüsünün içinde tutmasının yanında fantastik kurgusuyla insanın en temel varoluş sorularını görünür kılmasında yatıyor.
Roman, insanın bazen en ağır yükünün hatırlamak olduğunu kabul eder; fakat aynı zamanda unutmanın da sandığımız kadar masum olmadığını fısıldar. Çünkü geçmiş, sırtımızda taşıdığımız bir yük değil, kim olduğumuzu belirleyen sessiz bir tanıktır. Onu bütünüyle silmeye çalıştığımızda yalnızca acılarımızı değil, bizi biz yapan seçimleri, pişmanlıkları ve sevgileri de kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalırız. Gelecek ise geçmişi inkâr ederek değil, onunla hesaplaşmayı göze alabildiğimiz ölçüde kurulabilir. İşte bu yüzden Kayıp Anılar Ekspresi, ölümden sonraki yaşamı anlatan bir fantastik roman olmanın ötesinde, insanın kendi geçmişiyle kurduğu ilişkinin edebî bir sorgulamasına dönüşüyor. Ve belki de en güçlü cümlesini hiç söylemeden kuruyor: İnsan, anıları kadar vardır. Hatırlayabildiği kadar kendisidir.
