13 Mayıs Çarşamba günü Ankara Kulübü Derneği tarafından düzenlenen kültür etkinliğinde araştırmacı-yazar Metin Turan, Türk Halk Müziği’nin unutulmaz isimlerinden Bayram Aracı üzerine dikkat çekici bir konuşma gerçekleştirdi. Yoğun ilgi gören etkinlikte Bayram Aracı’nın sanat yaşamı, müzikal tavrı, halk müziğine etkileri ve dramatik yaşam öyküsü ele alındı.
Programın açılış konuşmasını Ankara Kulübü Derneği Başkanı Dr. Metin Özarslan yaptı. Özarslan, yerel kültürün korunmasının ve kültürel hafızanın gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine değinerek, Ankara’nın yetiştirdiği sanatçıların yalnızca müzik dünyası için değil toplumsal bellek açısından da büyük değer taşıdığını ifade etti.
Etkinlikte konuşan Metin Turan ise “Modernliğin Eşiğinde Bir Tezeneci: Bayram Aracı” başlıklı sunumunda sanatçının yaşamını ayrıntılarıyla anlattı. Bayram Aracı’nın yalnızca bir halk müziği icracısı değil, Cumhuriyet sonrası Türkiye’de halk müziğinin modernleşme sürecinde önemli bir eşik figürü olduğunu vurgulayan Turan, sanatçının özellikle Ankara havalarındaki güçlü ve ritmik tezene tavrıyla sonraki kuşakları etkilediğini söyledi. Neşet Ertaş, Arif Sağ ve Orhan Gencebay gibi isimlerin Bayram Aracı’nın sazından etkilendiğini belirten Turan, onun bağlamayı yalnızca melodik değil ritmik bir anlatım aracına dönüştürdüğünü ifade etti. Günümüzde dahi rastlanmayan ölçülerde, perdesiz saz çalarak sanatının boyutunu ispatlayan Bayram Aracı Ankara’da Misket, Hüdayda, Yandım Şeker, Atım Arap, Ankara Zeybeği gibi geleneksel Ankara türkü ve havalarını kendine özgü icra üslubu ile seslendirirken, 1940’lı yılların ortasında dönemin en önemli eğlence merkezleri olan gazinolarda gözükmeye başlar.
Haydar Tatlıyay’ın desteği ile ilk sahneye çıktığı gazino, Kristal ve Nohutlu gazinolarıdır. O günler gazino, taverna ve benzeri eğlence yerlerinin hızla çoğaldığı günlerdir. Şehre ve şehirlilere has bu mekanlarda, bir anlamda “geleneksel şehir müziği” diyebileceğimiz bu günkü adıyla Türk Sanat Müziği icra edilmekte ve ünlü starlarda Safiye Ayla, Müzeyyen Senar ve Hamiyet Yüceses başta olmak üzere, Türk Sanat Müziği söyleyenler arasında çıkmaktadır.
Konuşmanın en dikkat çeken bölümü ise Metin Turan’ın yaptığı “Neon ışıklarından kimsesizler mezarlığına” benzetmesi oldu. Turan, Bayram Aracı’nın bir dönem İstanbul gazinolarının en parlak isimlerinden biri olduğunu belirterek, sanatçının adının dönemin eğlence mekânlarının tabelalarında neon ışıklarıyla yer aldığını söyledi. Sayfiye Ayla ve Hamiyet Yüceses gibi dönemin en önemli assolistleriyle aynı sahneleri paylaşan Bayram Aracı’nın Ankara Radyosu’nun da önemli sanatçıları arasında bulunduğunu dile getirdi.
Bayram Aracı’nın yalnızca müzik alanında değil sinemada da önemli bir görünürlük kazandığını belirten Turan, sanatçının “Saz ve Caz”, “Zoraki Kahraman”, “İstanbul Geceleri” “Harman Sonu”, “İstiklal Madalyası”, “Unutulan Çocuk” ve “İstanbul Geceleri” gibi filmlerde rol aldığını, aynı zamanda film müziklerine de katkıda bulunduğunu ifade etti. Bayram Aracı’nın sahnedeki enerjisinin beyaz perdeye de taşındığını söyleyen Turan, onun halk müziğinin erken dönem medya figürlerinden biri olduğunu vurguladı.
Metin Turan konuşmasının sonunda, bütün bu şöhrete rağmen Bayram Aracı’nın henüz 49 yaşında yaşamını yitirdiğini ve ölümünden sonra nereye gömüldüğünün bile bilinmediğini, bir dönemin neon ışıkları altında alkışlanan sanatçısının bugün mezar yerinin dahi bilinmemesinin düşündürücü olduğunu ifade eden Turan, kültürel belleğin yalnızca eserleri değil sanatçıların yaşam hikâyelerini de yaşatmakla mümkün olacağını dile getirdi.
Katılımcıların yoğun ilgi gösterdiği etkinlik, soru-cevap bölümünün ardından sona erdi.
