İngiliz şair Simon Armitage’ın yaklaşık 4 bin yıllık Gılgamış destanını yeniden yorumladığı çevirisi, eski metni günümüzün güç, doğa ve insan ilişkileri tartışmalarıyla buluşturuyor.

İngiliz şair Simon Armitage’ın Gilgamesh: A New Verse Translation adlı yeni çalışması, The Guardian’da yayımlanan Philip Terry imzalı eleştiride, destanın çağdaş okur için yeniden kurulmuş güçlü bir yorumu olarak değerlendirildi.

Antik Mezopotamya’da ortaya çıkan Gılgamış destanı, Uruk Kralı Gılgamış’ın Enkidu ile karşılaşmasını ve ikilinin olağanüstü maceralarını anlatıyor. Humbaba’nın koruduğu Sedir Ormanı’na yapılan sefer ve Gök Boğası’yla mücadele, anlatının önemli bölümleri arasında yer alıyor. Enkidu’nun ölümünün ardından Gılgamış, ölümsüzlüğü bulmak için uzun bir yolculuğa çıkıyor.

Terry’ye göre Armitage, destanın şiddet, cinsellik ve iktidar ilişkileri içeren dünyasını tek bir yüksek edebî üsluba hapsetmek yerine farklı dil katmanlarını bir araya getiriyor. Çeviride arkaik ifadelerle gündelik ve sert söyleyişler yan yana kullanılıyor. Böylece binlerce yıllık metnin hem şiirsel niteliği hem de doğrudan anlatım gücü korunuyor.

Günümüzle kurulan bağlar

Armitage’ın yorumunda öne çıkan temalardan biri doğa tahribatı. Kahramanların Sedir Ormanı’nı yok etmesi, destanın yalnızca bir kahramanlık anlatısı olmadığını; insanın doğa üzerindeki yıkıcı etkisini de sorguladığını gösteriyor. Eleştiride, Humbaba’yla mücadele günümüzdeki kaynak savaşlarıyla ilişkilendiriliyor.

Gılgamış ile Enkidu arasındaki ilişki de destanın çağdaş yorumlara açık yönlerinden biri. Terry, iki karakter arasındaki güçlü fiziksel ve duygusal bağı, aynı cinsiyetten kişiler arasındaki sevginin bir ifadesi olarak okumanın mümkün olduğuna dikkat çekiyor.

Parçalı metinden yeni bir şiir

Çivi yazılı tabletlerden günümüze ulaşan ve eksik bölümler içeren destan, çevirmenler için önemli güçlükler barındırıyor. Armitage, metnin parçalı yapısını çoğunlukla bütünlüklü bir şiir akışına dönüştürüyor; bazı eksik bölümlerde ise sonraki kaynaklardan yararlanıyor veya boşlukları dipnotlarla açıklıyor.

Terry, Armitage’ın tekrarlar üzerine kurduğu ritmi ve modern söyleyişle eski şiir dilini birleştirmesini çevirinin güçlü yanları arasında gösteriyor. Eleştirmene göre eser, Gılgamışın İngilizcedeki başlıca çevirilerinden biri olmaya aday olsa da yeni tablet parçalarının ortaya çıkmasıyla destanın yorumlanma süreci devam edecek.

Simon Armitage’ın Gilgamesh: A New Verse Translation adlı kitabı, İngiltere’de Faber tarafından yayımlandı.