Metin Turan’ın Avludaki Ses adlı kitabı 4. baskısıyla Ürün Yayınları tarafından yayımlandı.
Tanıtım bülteninden:
Avludaki Ses, ekli 4. baskısıyla, halk kültürü sahasına ilişkin bir kitap olmanın ötesinde geleneğin nasıl anlaşılması gerektiğine dair güçlü ve tutarlı bir düşünsel çerçeve sunmasıyla da dikkat çekicidir. Metin Turan’ın bu kitapta ısrarla altını çizdiği temel sorun, geleneğin bugüne “taşınacak” bir kalıt değil; içselleştirilmesi gereken bir zihniyet alanı olduğudur. Avludaki Ses, bu bakımdan, aktarımcı ve yüzeysel kültür anlatılarına bilinçli bir mesafe koyarak irdelemelerini yoğunlaştırır.
Kitapta bir araya getirilen yazılar; Anadolu halk şiiri, Alevi-Bektaşi kültürü, âşık geleneği Âşık Veysel, Ruhi Su, Feyzullah Çınar, Âşık Şeref Taşlıova, Neşet Ertaş gibi bu geleneğin önemli temsilcileri etrafında şekillenir. Ancak bu başlıklar, birbirinin benzeri örnekler olarak ele alınmaz. Metin Turan, geleneği tek tip bir yapı gibi okumaz; aksine, farklı tarihsel, inançsal ve coğrafi unsurların oluşturduğu çoğul bir yapı olarak irdeler. Bu yaklaşım, kitabın temel düşünsel omurgasını oluşturur ve metni doğrudan çokkültürlü bir perspektife taşır.
Dördüncü baskıya eklenen ve önceki baskılarda yer almayan Nesimi Çimen, Muharrem Ertaş ve Âşık Daimi yazıları, bu çoğulluk anlayışını derinleştirir. Bu metinlerde söz konusu isimler, geleneğin sürekliliğini temsil eden “örnek aktörler” olarak değil; kendi bağlamları içinde, farklı estetik ve düşünsel tavırlarıyla ele alınır. Turan, bu yazılarda icra biçimleri, mekânla kurulan ilişki, sözün toplumsal karşılığı ve müziğin taşıdığı anlam katmanları üzerinden çözümlemeler yapar. Böylece gelenek, durağan bir miras değil; farklı seslerin yan yana var olabildiği canlı bir alan olarak görünürlük kazanır.
Avludaki Ses’in ayırt edici özelliklerinden biri de folkloru romantize etmemesidir. Kitap boyunca festivalleşme, kurumsallaşma, şehirleşme ve merkezî müdahalelerin halk kültürü üzerindeki etkileri eleştirel bir bakışla değerlendirilir. Bu değerlendirmeler, geleneğin hangi koşullarda daraldığını, hangi noktalarda anlam kaymalarına uğradığını açık biçimde ortaya koyar. Ancak metin, karamsar bir yitiriş anlatısına da yaslanmaz; geleneğin, doğru anlaşıldığında ve özümsendiğinde kendi iç dinamikleriyle varlığını sürdürebileceğini gösterir.
“Avlu” kavramı, kitap boyunca yalnızca bir mekân değil; seslerin karşılaştığı, sözün sınandığı ve toplumsal hafızanın şekillendiği bir metafor olarak işlenir. Bu metafor üzerinden Turan, halk kültürünü tek yönlü bir anlatıdan çıkararak, karşılaşmalara ve çoğul seslere açık bir alan olarak düşünür.
Sonuç olarak Avludaki Ses, dördüncü baskısıyla birlikte genişleyen içeriği ve derinleşen çözümlemeleriyle, halk kültürünü sadeleştiren değil; karmaşıklığıyla anlamaya çağıran nitelikli bir başvuru kaynağıdır. Bu niteliğiyle de geleneği korumaktan çok kavramayı, aktarmaktan çok içselleştirmeyi öneren bu kitap, kültür alanında düşünmeyi sürdürenler için kalıcı ve güçlü bir referans niteliği taşımaktadır.
