Amerikan Kütüphaneler Birliği (ALA), 1990-2025 yılları arasında sansür girişimlerine konu olan 150 kitabı listeledi. Listede genç yetişkin edebiyatı eserleri çoğunluğu oluştururken cinsiyet kimliği ve cinsellik temaları öne çıktı.
Amerikan Kütüphaneler Birliği, 4-10 Ekim tarihleri arasında düzenlenen Yasaklı Kitaplar Haftası kapsamında, 1990-2025 yılları arasında yasaklanması ya da kütüphanelerden kaldırılması talep edilen 150 kitabı içeren bir liste yayımladı. Birliğin Fikri Özgürlük Ofisi tarafından hazırlanan liste, ABD’de kitap sansürünün son 35 yıldaki seyrine ışık tutuyor.
ALA’nın verilerine göre, 2025 yılında sansür girişimlerine konu olan kitap sayısı 4 bin 235’e ulaştı. Bu rakam, kurumun kayıtlarında şimdiye kadar görülen en yüksek ikinci sayı oldu. Liste, ALA’nın 150. kuruluş yılı dolayısıyla da hazırlandı.
Listede genç yetişkin edebiyatı ağırlıkta
Literary Hub’da yayımlanan Brittany Allen imzalı değerlendirmeye göre, listedeki 150 kitabın 81’i genç yetişkin edebiyatı kategorisinde yer alıyor. Sansür taleplerinde cinsiyet kimliği ve cinsellik temaları, silahlı şiddet, ırkçı şiddet, ruh sağlığı sorunları, uyuşturucu kullanımı ve göç deneyimini ele alan eserlerden daha fazla hedef alındı.
Genç yetişkin edebiyatı yazarı Ellen Hopkins’in 14 kitabı listede bulunurken Lauren Myracle’ın altı eseri de sansür girişimlerine konu olan kitaplar arasında yer aldı. Tarihî kurgu eserleri ile Gossip Girl serisi de listede kendine yer buldu.
Klasiklerden çizgi romanlara uzanan liste
Listede yetişkinlere yönelik 20 klasik eser bulunuyor. Harper Lee’nin Bülbülü Öldürmek (To Kill a Mockingbird) ve Maya Angelou’nun Kafesteki Kuş Neden Şarkı Söyler Bilirim (I Know Why the Caged Bird Sings) adlı kitapları bunlar arasında. Yaa Gyasi’nin Homegoing ve Sara Gruen’in Filler İçin Su (Water for Elephants) romanları da listede yer alıyor.
Çizgi roman kategorisinde sekiz eser bulunurken çocuklar ve ortaokul çağındaki okurlara yönelik 11 kitap da listeye girdi. Jessica Love’ın Julián Is a Mermaid adlı kitabı cinsiyet kimliğini keşfetme temasını işlerken Justin Richardson’ın And Tango Makes Three adlı eseri eşcinsel bir penguen çiftin aile kurmasını anlatıyor.
Maurice Sendak’ın In the Night Kitchen adlı çocuk kitabı da listede yer aldı. Margaret Atwood’un Damızlık Kızın Öyküsü (The Handmaid’s Tale) romanının çizgi roman uyarlaması da sansür talepleriyle karşılaşan eserler arasında.
Sarah J. Maas’ın dokuz kitabı listede
Fantastik edebiyat ile romantizmi birleştiren romantasy türünden 10 kitap listeye girdi. Sarah J. Maas’ın dokuz eseri, sansür girişimlerine en çok konu olan kitaplar arasında yer aldı. Cassandra Clare’in Infernal Devices üçlemesinin üçüncü kitabı Clockwork Princess de listede bulunuyor.
Anı ve otobiyografi kategorisinde ise sekiz eser yer alıyor. Bu kitaplarda cinsel şiddet ve istismar, cinsel kimliğini açıklama deneyimi ve din kaynaklı travmalar gibi konular işleniyor. Liste ayrıca ergenlik dönemine ilişkin beş rehber kitabı, ırkçılık karşıtı bir el kitabını ve sınıflandırılması güç altı eseri kapsıyor. Bu son grupta Rupi Kaur’un iki şiir kitabı ile bir hayalet öyküleri derlemesi de bulunuyor.
Allen, listedeki eserlerin çeşitliliğine dikkat çekerek sansür girişimlerinin tutarlı bir gerekçeye dayanmadığını vurguluyor. ALA’nın çalışması, farklı türlerdeki eserlerin ve özellikle genç okurlara yönelik kitapların ABD’de sansür tartışmalarının merkezinde yer aldığını ortaya koyuyor.
Kaynak: Literary Hub – Inside the ALA’s list of the 150 most banned books of the last 35 years; American Library Association.
