Murat Duman: “Sadece kadınlar değil, toplum olarak aynı sarmalın içindeyiz”

Kasım 20, 2026

Murat Duman: “Sadece kadınlar değil, toplum olarak aynı sarmalın içindeyiz”

Söyleşi: Nazlı Doğan Özsöz

İlk öykü kitabınız Mevsimler Gelir Geçer için tebrik ederim öncelikle. Bahar, Yaz, Güz ve Kış’ın, dört kadının hikâyesi bu kitap. Öylece gelip geçen kadınlar hepsi. Farklı sosyal sınıflardan, farklı yaşlarda, başka meşguliyetlere sahip, birbirinden çok farklı kadınlar dördü de.

Yazarken sizin zihninizde Bahar, Yaz, Güz ve Kış hangi noktada ortaklaştılar?

Kalemi elime aldığımda kadın karakterlerin öne çıktığı hikâyeler ağırlıktaydı kafamda. Farklı sosyal sınıflardan, farklı birikimleri, farklı entelektüel düzeyleri olsa da sonuçta temsil ettiği katmanların köşeye itilmiş, görmezden gelinmiş karakterleri. Bir üst başlıktan bakıp değerlendirecek olursak, toplumumuzda kadın olmak zaten yeterince zor. Bu zorluğu artıran etmenlerden birisi de, kadınların duygu dünyalarının daha girift olması. Görmezden gelinme, köşeye itilme kadınlarda daha yoğun travmalara sebep olabiliyor. Ama o travmalarını sağaltacak ortamı bulamıyorlar. Travmaya sebep olan aynı toplumun içinde bir kısırdöngü sarmalında dönüp duruyorlar. Aslında bakacak olursak sadece kadınlar değil, toplum olarak aynı sarmalın içindeyiz. Bahar, Yaz, Güz ve Kış, mevsim metaforu ile bir şemsiye altında topladığım, köşeye sıkışmış kadınların birer örneği.  

Edebiyatta ve dilde mesafe kurmakla ilgili ne düşünüyorsunuz? Kitaptaki öykülerin hepsi üçüncü tekil şahısla yazılmış ve okuyucuyla karakter arasına belli bir mesafe koyan tarzda. Bu seçiminizin kitapta hangi unsurları beslediğini ya da öne çıkardığını düşünüyorsunuz?

Üçüncü tekil şahısla yazılmış metinleri okumayı seviyorum. Klasik edebiyat okumanın şekillendirdiği bir alışkanlıktır belki de. Bu tarzı kullanmamın ilk nedeni bu olabilir. İkinci ve daha belirleyici olanı ise; kadın karakterleri, yani benim bulunduğum yerden bakınca, karşı cinsi anlatmak, doğası gereği hikâyeyi biraz “dışarıdan” anlatmak demek. Bir kadın karakteri, ki öykülerin dördünde de baş karakterler kadınlar, birinci tekil şahısla anlatmak bana biraz iddialı geldi. Öykülerin, kadınların yaşadıkları sorunlara tırnak içinde “dışarıdan” bir göz, bir destek diye okunması beni mutlu eder.   

Özellikle Güz’ün Hikâyesi öykünüzden anladığımız kadarıyla müzikle kurduğunuz özel bir ilişki var, müziğin dilini de kullanıyorsunuz bu öykünüzde, atmosferi ve ritmi müzik belirliyor. Bu yaklaşımı bilinçli bir tercih olarak mı kurguladınız, yoksa yazarken kulaklarınızda çınlayan ve bu çınlamayı kâğıda dökmeden huzur bulamayacağınız bir zorunluluk hali miydi?

Sanat, kabaca tanımlayacak olursak, insanın içinden taşan duyguları başka insanlara anlatma çabasıdır. Bunun için elinizdeki malzeme dil ise öykü, roman ya da şiir yoluyla kendinizi ifade edersiniz. Nota ise müzikle, fırça ise resimle… Günün sonunda bir ifade biçimi olarak edebiyatı seçmiş olsak da sanatı bir bütün olarak ele alıp geçişkenlik sağlayacak kapıları açık tutmalıyız diye düşünüyorum. Elbette bunu yaparken anlattığımız hikâyenin ana iskeletini bozmamalı, edebi estetikten ödün vermemeliyiz. Güz’ün Hikâyesi, altmışlı yılların başında başlayan ve zamana yayılan bir öykü. Altmışlı yıllar da genel olarak müziğin bütün dünyayı kuşattığı, efsunladığı bir dönem. Hikâyenin ritmi, zaman dilimi ve Güz’ün karakterinin uygunluğu müziği metne davet etti. Ben de bu nazik daveti geri çevirmedim, doğal olarak.  

Kitabın tüm öyküleri özelinde ilgimi çeken bir diğer şey de kentle kurduğunuz ilişki. Bu kitapta kentler yalnızca olayların geçtiği mekânlar olarak konumlanmıyor, yoğun bir ilişkisellik var. Yazarken kentin dramatik işlevini merkeze almak öykülerin atmosferini kurarken ne kadar belirleyici oldu?

Ülke olarak son yıllarda bir savrulmanın ortasındayız. Ekonomik olarak, kültürel olarak bizi tüketen, zaman zaman çaresiz bırakan bir savrulma. Kentlere sıkışmış, varoşları doldurmuş milyonlarca insan, bu savrulmada bir şeylere tutunmaya çalışıyor. Kentler sorumlu değil bütün bu olan bitenden ama kentlerde ayakta kalmak günden güne daha olanaksız hale geldiğinden, dramların daha yoğunlukla yaşandığı mekânlar haline geldiler. Öykülerde fon olarak kent karmaşasını, metropollerin insan öğüten birer makineye dönüşme metaforlarını kullanmam, köşeye itilmiş kadın karakterlerin hikâyelerine derinlik ve gerçekçilik katma isteğinden kaynaklandı diyebilirim.

Yaz, Güz ve Kış’ın hikâyelerindeki büyülü tarafı konuşmak isterim son olarak. Gerçeğin katmanlarının yer yer inceldiği, gerçeküstü damarın güçlendiği bu öykülerde gerçekçi zeminin de oldukça sağlam olması dikkat çekiyor bence. Çok gündelik ve çok bizden öyküler bunlar. Peki gerçeküstü taraf bu kadınların hayatındaki sözegelmez tarafı mı besliyor sizin için?

Gerçeği eğip bükmek, hikâyeyi düz akıtmak yerine okura da alan açarak onun hayal gücünü de tetiklemek ama bunu yaparken edebi estetikten ödün vermemek. Bu temel düsturla öyküleri kaleme aldım diyebilirim. Kahramanların kadın olması da bu tutumumu netleştirdi. Yukarıda da sözü geçtiği üzere, kadınların zihin dünyası, yapısı gereği daha girintili çıkıntılı. Kadın kendini sıkışmış hissettiğinde yapabileceklerinin sınırı yok. Direngenlikle beslenen bu sınırsız hayal gücü, bana gerçeği eğip bükebileceğim geniş bir alan sundu. Hikâyeleri kurgularken bu çıkış noktası, beni gerçeküstü bir üsluba sürükledi.

Yorum yapın