Filolog, sanat tarihçisi ve sanatçı Hugo Shakeshaft’ın kaleme aldığı “Güzellik ve Tanrılar”, güzelliği yalnızca estetik bir unsur olarak değil, kültür, dinî, sanatsal, gündelik yaşam bakımından da ele alarak Antik Yunan’daki güzellik kavramının önemine, dönemin klasik edebi eserlerinden yola çıkarak göz atıyor.
Bir şey neye göre, kime göre güzeldir? Kim, kime, ne, neye göre güzeldir? Güzellik tanımı neye göre şekillenir? Somut bir şey midir, soyut bir şey mi? Göz güzelliği midir önemli olan, gönül güzelliği mi? İşte tüm bu soruların peşinde düşüyor filolog, sanat tarihçisi ve sanatçı Hugo Shakeshaft, Say Yayınları’ndan Reha Kuldaşlı çevirisiyle yayımlanan “Güzellik ve Tanrılar: Homeros’tan Platon’a Antik Yunan’da Güzelliğin Toplumsal ve Kültürel Kökleri” adlı çalışmasında. Antik Yunan’ın klasik eserlerinden yola çıkarak güzelliğin tanrıların nezdinde biçimlenişine el atan Shakeshaft, bu metinleri karşılaştırarak, estetiğin dışına çıkan bir güzelliğin ne anlama geldiğini ifade etmeye çalışıyor.
Shakeshaft, Antik Yunan’daki güzelliği; dinî inanışlardan toplumsal ilişkilere, sanattan gündelik yaşamın merkezine kadar uzanan bir anlam ekseninde mercek altına alırken, güzel olanın, sadece görsel bir beğeniyle değil, aynı zamanda insanı şaşırtan, bildiğimiz dünyanın dışına çıkaran bir kavram olarak bakıyor.
Yunan tanrılarının insanı afallatan güzelliğinden yola çıkan “Güzellik ve Tanrılar”, Antik Yunan mitolojisindeki tanrıların, yalnızca sonsuz kudretleriyle ve ölümsüzlükleriyle değil, en ufak kusur tanımayan görünüşleriyle de insanlardan ayrıldığını öne sürüyor. Tanrıların güzellikleriyle, sıradan insanlardan varoluş düzeyinde de ayrı bir yerde konumlandığını belirten Shakeshaft, normal insanın böylesi bir güzelliğin karşısına çıktığında duyduğu hayranlığı, arzuyu ve tutkuyu hayretler içerisinde karşıladığına dikkat çekiyor.
Shakeshaft’ın referans olarak aldığı Homeros ve Hesiodos’un eserleri, destanlar içindeki kahramanlıkların, savaşların ve tanrıların hikâyesini değil, Antik Yunan’daki insanının güzellik yorumunu nasıl algıladığına da değiniyor. Bu sayede edebiyat da, okurun, dönemin dinî ve toplumsal atmosferini anlamasına yardımcı oluyor. “Güzellik ve Tanrılar”ı önemli kılan bir diğer önemli nokta da güzellik kavramının sadece mitoloji parantezine sıkıştırılmaması. Zira eserde şiir, dans, müzik, mimari, heykel, dans, resim gibi kavramlarla işleyerek güzellik konusunun yansımasını farklı alanlarda incelemeye tabi tutuyor.
Shakeshaft’ın üzerinde durduğu önemli meselelerden biri de doğanın güzelliği. Antik Yunan insanı için dağlar, denizler, ormanlar ve doğal manzaralar yalnızca fiziksel çevrenin parçaları değildi. Bunlar, tanrısal varlığın hissedilebildiği, insanın kendi sınırlılığını fark ettiği alanlardı. Doğanın ihtişamı karşısında duyulan hayranlık, insanı gündelik deneyimin dışına çıkararak kutsal olana yaklaştırabiliyordu. Böylece güzellik, sanat eserlerinin sınırlarından taşarak bütün bir yaşam dünyasını kuşatıyordu.
Eserin düşünsel yolculuğunda Platon’a uzanan hat da ayrı bir önem taşıyor. Shakeshaft, Antik Yunan’ın erken dönemlerinde şekillenen güzellik anlayışının sonraki felsefi düşünce üzerindeki etkilerini görünür kılıyor. Platon’un güzellik, hakikat ve aşk arasındaki ilişkiye dair düşüncelerini tarihsel bir zemine yerleştiriyor. Böylece güzelliğin yalnızca kişisel beğeniyle ilgili olmadığı, insanı görünür dünyanın ötesinde bir hakikat arayışına yöneltebildiği fikrinin kökleri ortaya çıkıyor.
Hugo Shakeshaft, “Güzellik ve Tanrılar” kitabında, güzelliği sadece göze hitap eden bir unsur olmadığını; kültür, inanç, sanat, toplumsal yaşam ve dinî inanç bakımından da ele alındığını belirtirken, Antik Yunan’ın estetiğiyle, diniyle, sanatı arasındaki ilişkinin nerede kesiştiğine dikkat çekiyor.
