Amerikan Kütüphane Derneği (ALA), 1990-2025 yılları arasında sansür girişimleriyle karşılaşan en çok 150 kitabı açıkladı. Liste, Banned Books Week kapsamında ve kurumun 150. kuruluş yılı dolayısıyla yayımlandı.
Amerikan Kütüphane Derneği’nin (ALA) Fikri Özgürlük Ofisi, 1990’dan bu yana kitaplara yönelik sansür girişimlerini kayıt altına alıyor. Kurumun yayımladığı yeni liste, son 35 yılda en çok itiraz edilen 150 kitabı bir araya getiriyor.
Liste, Harper Lee’nin Bülbülü Öldürmek (To Kill a Mockingbird), John Steinbeck’in Fareler ve İnsanlar (Of Mice and Men) gibi edebiyat klasiklerinin yanı sıra, özellikle toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim ve kimlik meselelerini ele alan çağdaş eserlerin yoğun biçimde hedef alındığını ortaya koyuyor.
ALA verilerine göre 2025 yılında 4 bin 235 farklı kitap sansür girişiminin hedefi oldu. Bu sayı, kurumun bugüne kadar kaydettiği en yüksek ikinci rakam olarak kayıtlara geçti. 2023 yılında ise 4 bin 240 farklı kitap hedef alınmıştı.
Listenin çoğunluğunu gençlere yönelik kitaplar oluşturuyor
Literary Hub’da Brittany Allen imzasıyla yayımlanan değerlendirmeye göre, 150 kitaplık listenin 81’ini genç yetişkinlere yönelik eserler oluşturuyor. 11 çocuk ve ortaokul düzeyi kitabının yanı sıra listede 20 yetişkin klasiği, 10 romantasy romanı, 8 grafik roman ve 8 anı kitabı bulunuyor.
Listeye giren klasikler arasında Bülbülü Öldürmek ve Maya Angelou’nun Kafesteki Kuşun Neden Öttüğünü Biliyorum (I Know Why the Caged Bird Sings) adlı kitabı bulunuyor. J. D. Salinger, Mark Twain, Richard Wright, Toni Morrison ve Aldous Huxley gibi yazarların eserleri de sansür girişimlerinin hedefi oldu.
Çağdaş edebiyattan Yaa Gyasi’nin Homegoing ve Sara Gruen’in Water for Elephants adlı romanları da listede yer aldı.
Grafik romanlar ve çocuk kitapları da hedefte
ALA’nın listesinde sekiz grafik roman bulunuyor. Alison Bechdel, Gabby Rivera ve Craig Thompson’ın eserleri bunlar arasında. Margaret Atwood’un Damızlık Kızın Öyküsü (The Handmaid’s Tale) romanının grafik roman uyarlaması da sansür girişimleriyle karşılaşan kitaplar arasında yer aldı.
Çocuk kitapları arasında ise toplumsal cinsiyet kimliğini konu alan Jessica Love imzalı Julián Is a Mermaid ile eşcinsel aileleri anlatan Justin Richardson ve Peter Parnell’in And Tango Makes Three adlı kitabı bulunuyor. Maurice Sendak’ın In the Night Kitchen adlı çocuk kitabı da listedeki dikkat çekici eserlerden biri.
En çok hedef alınanlar genç yetişkin kitapları
Listenin en geniş kategorisini genç yetişkin kitapları oluşturuyor. ALA verilerine göre 1990’dan bu yana sansür girişimine uğrayan kitapların büyük bölümünün gençlere yönelik olması dikkat çekiyor.
Bu kitaplarda özellikle toplumsal cinsiyet ve cinsellik temalarının sansür girişimlerinin odağında olduğu görülüyor. Buna karşılık silahlı şiddet, ırksal şiddet, ruh sağlığı, uyuşturucu kullanımı ve göçmenlik deneyimi gibi konuları doğrudan ele alan kitaplar daha az hedef alınmış durumda.
Genç yetişkin yazarlarından Ellen Hopkins’in 14 kitabı listeye girerken, Lauren Myracle’ın altı kitabı sansür girişimleriyle karşılaştı. Malinda Lo’nun tarihsel kurgu romanı Last Night at the Telegraph Club ve Cecily von Ziegesar’ın Gossip Girl serisi de listede yer aldı.
Sarah J. Maas’ın dokuz kitabı listede
Son yıllarda hızla büyüyen romantasy türü de sansür girişimlerinden payını aldı. ALA’nın 150 kitaplık listesinde türün önde gelen yazarlarından Sarah J. Maas’ın dokuz kitabı bulunuyor.
Cassandra Clare’in Clockwork Princess adlı romanı da romantasy kategorisindeki sansür girişimlerinin hedeflerinden biri oldu.
Liste ayrıca cinsel şiddet ve istismar, açılma deneyimi ve dini travma gibi konuları işleyen sekiz anı kitabını içeriyor. Bunların yanında beş ergenlik rehberi, ırkçılık karşıtı bir kitap ve kolayca kategorize edilemeyen altı eser de listede bulunuyor.
ALA, 150 kitaplık listenin Banned Books Week kapsamında yayımlandığını açıkladı. Bu yıl 4-10 Ekim tarihleri arasında düzenlenen Banned Books Week’in teması ise “Let Books Be. Protect the Freedom to Read” olarak belirlendi. Etkinlikler 10 Ekim’de düzenlenecek Let Freedom Read Day ile sona erecek.
