Homers’un Odysseia destanı Everest Yayınları tarafından Erman Gören çevirisiyle yayımlandı.
Tanıtım bülteninden:
Batı ve Antik Yunan edebiyatının temel taşlarından biri olan Homeros’un Odysseia destanı, Everest Yayınları’nın en özel çalışmalarından biri olarak okurlarla buluşuyor. MÖ 9. ve 8. yüzyıllar civarında yaşadığı varsayılan ve kimliği üzerindeki sır perdesi tam olarak aralanamamış olan Homeros’un bu devasa eseri, tarih boyunca eşsiz ve ihtişamlı bir metin olarak kabul görmüştür. Odysseia, Büyük İskender gibi meşhur fatihlerin dünyayı fethetmesine ilham verirken; Vergilius, Dante, Shakespeare, Joyce, Márquez ve Yaşar Kemal gibi sayısız yazarın da kalpleri fetheden harikulade eserler kaleme almalarına kaynaklık etmiştir.
En yalın haliyle Truva Savaşı‘ndan sonra tecrübeli bir savaşçı olan Odysseus‘un yirmi yıl süren eve dönüşünü ve çileli yolculuğunu anlatan Odysseia, aslında maddi ve manevi anlamda tam bir kimlik ve aslına rücu hikâyesidir. Destan sadece bir kahramanın şahsi yolculuğuna değil, kadim Yunan insanının korkularına, arzularına ve kendini ait hissettiği evinin değerlerine odaklanır. Odysseus‘un sılası olan Ithaka‘ya dönüşü, insanın dünyevi arzularının merkezkaç kuvveti ile merkezdeki aidiyet değerleri arasındaki çekişmeyi simgeleyen, kahramanın bizzat kendi özüne kavuşma derdinde olduğu derinlikli bir serüvendir.
Bu yönüyle Odysseia, sadece efsanevi bir masal değil, aynı zamanda yeryüzündeki ölümlülerin yerine ve kaderine dair “şiirsel bir antropoloji” sunan katmanlı bir eserdir. Savaş ve kahramanlık odaklı İlyada destanından farklı olarak bariz bir müzikaliteye sahip olan Odysseia; hafızanın içinde seyahat edilen, hakikatin vehimlerle ve efsanelerle iç içe geçtiği, masalsı anlatımıyla erken arkaik Yunan coğrafyasının sosyal ve kültürel dönüşümlerini yansıtan yepyeni bir dünya sunar.
Eseri Eski Yunanca aslından dilimize kazandıran Prof. Dr. Erman Gören, İstanbul Üniversitesi Eski Yunan Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nda öğretim üyesidir. Gören, Klasik ve Hellenistik Dönem şiir külliyatı ile Platoncu gelenek üzerine derinlemesine çalışmalara imza atmıştır. Platon, Pindaros, Bakkhylides, Aristophanes ve yine Everest Yayınları’ndan çıkan Homeros’un İlyada‘sı gibi pek çok önemli eserin çevirmeni olan Gören, antik metinlere olan akademik ve filolojik hâkimiyetini bu devasa esere de başarıyla taşımıştır.
Çevirmen Erman Gören, Odysseia çevirisinde estetik ve bilimsel bir tercih olarak “filolojik sadakat” ilkesini benimsemiştir. Homeros‘un dilinin gündelik bir sokak dili değil, bir “suni/sanatlı-dil” (Kunstsprache) olduğunun bilinciyle hareket eden çevirmen, metnin arkaik tınısını kaybetmemiş bu özel kelime dağarcığını ustalıkla Türkçeye yansıtmıştır. Mısra temelli bu çeviride sabit bir vezin ya da kafiye aranmamış, bunun yerine metnin kendi içindeki ahenk çeşitli ses olaylarıyla yakalanmaya çalışılarak Homerosçu geleneğin formül ve epitetleri aslına uygun biçimde korunmuştur.
Bu çeviriyi ayrıcalıklı kılan en önemli özelliklerinden biri de metnin sessizce okunmak için değil, antik şifahi icra geleneğine sadık kalınarak “yüksek sesle okunmak” üzere tasarlanmış olmasıdır. Çevirmen, okurun yakalaması ümit edilen estetik güzelliği ve şiirsel akışı bölmemek adına metin içine yorumlayıcı notlar eklemekten bilhassa kaçınmış; bunun yerine okurun yolunu aydınlatmak üzere kitabın sonuna çok kapsamlı bir “Özel Adlar Sözlüğü”, soyağacı tabloları, kronoloji cetvelleri ve haritalar eklemiştir. Böylece okur, Homeros‘un sesini doğrudan duyabileceği, saf, kesintisiz ve filolojik derinliği olan benzersiz bir Odysseia deneyimiyle baş başa bırakılmıştır.
Odysseia, tam bir yolculuk hikâyesidir. En yalın ifadesiyle, tecrübeli bir savaşçı ve uzun zamandır çile çeken bir denizci olan Odysseus’un yirmi yıl sonra evine dönüşünü ve bu yolculuğun nasıl sonlandığını anlatır. Destanda kendi “yol”unda ilerleyen sadece Odysseus değildir.
Köle ya da özgür, genç ya da yaşlı, kadın ya da erkek herkes birer yolcudur. Odysseus’un seyahatleri, kadim Yunan insanının korkularının ve arzularının bir resmigeçidi gibidir. Nitekim bariz bir erkek dünyası sunan Ilias’ın aksine, Odysseia’da tanrıçalar, periler, örnek alınan veya ürkütücü özellikleri olan kadınlarla, türlü maceralarla ve müzikle dolu bir dünyayla karşılaşılır.
Odysseia’nın masalsı anlatısı, özellikle MÖ 8. yüzyıldan itibaren Yunan dünyasının yöneldiği ticaret ve deniz aşırı keşiflerle belirginleşen bir geçiş döneminin de resmini sunar. Homeros’un vahşi diyarlara ve büyülü saraylara dair göz alıcı hikâyeleri erken arkaik Yunan dünyasında yaşanan dönüşümlerle iç içe geçer. Romansı söyleyiş biçimiyle günümüze kadar pek çok edebi anlatıcıyı derinden etkilemiş bu mısralar, Erman Gören’in kapsamlı giriş yazısı ve hacimli bir sözlükle zenginleşen bu çalışmasıyla aslına sadakati özgün bir Türkçe ritimle buluşturan, destanın kendine has katmanlı müzikalitesine yaraşır bir ses buluyor.
Ilias’la ilk karşılaşma, hangi vesileyle olursa olsun, her okur için eşsiz bir tecrübedir. Ilias okuyucularına yalnızca Homeros’un mısralarının gücünü ve bir kahramanın serencamını değil, her insana, her okura ait bir serencamı da sunar. Tutarlılık timsali olması beklenen kahraman Ilias’ta, hepimiz gibi kendisiyle çelişebilen bir insanoğlu olarak resmedilir. Tanrılar, kahramanlar ve insanlar hem dünyevi hem kozmik bir çatışmanın tarafları olarak aynı alanda yer alır. Kanın dehşetiyle, gözyaşlarının hüznüyle dolu bu kadim savaş hikâyesi her zaman bir başyapıt, şiirin, hatta bütün edebiyatın başlangıç noktası olarak kabul edilmiştir. Anadolu topraklarında gerçekleşen bu savaşın ayrıntıları bütün edebi geleneğin tasavvurlarının fışkırdığı ana memba haline gelmiştir. 2000 yılı aşkın süredir farklı çevirilerle hep okunmakta olan bu mısralar Erman Gören’in Türkçesinde, Homeros’un söyleyişinin kimi zaman ürpertici gelebilecek garipliğini yok saymayan, savaş sahnelerinin hızına yaraşır bir akış kazanıyor. Uzun yıllara yayılan bir emeğin sonucu olan, kapsamlı bir giriş yazısı ve hacimli bir sözlükle zenginleşen bu çalışmayla, Türkçe, Homeros’un “söz”üne (epos) sadık ve Eski Yunancadan yapılmış eksiksiz birçeviri kazanıyor.
